[မှတ်ချက်: ဆယ်ကျော်သက်ဖြစ်ကောင်းလူမှုရေးနှင့်လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာဆုလာဘ်၏အမှု၌ သာ. ကြီးမြတ်ဆုလာဘ်တုံ့ပြန်မှုကိုပြသပေးနိုင်မလား?]
သိပ္ပံပညာရှင်များသည်ဆယ်ကျော်သက် ဦး နှောက်၏မှတ်ဥာဏ်များကိုလေ့လာရန်နှင့်ဖွဲ့စည်းရန်စွမ်းရည်ကိုကြွယ်ဝစေသည့်ထူးခြားသောလက္ခဏာတစ်ခုတွေ့ရှိခဲ့သည် - ကွဲပြားခြားနားသော ဦး နှောက်ဒေသနှစ်ခု၏ညှိနှိုင်းလုပ်ဆောင်မှု။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ဦး နှောက်နှင့်မတူဘဲဤလေ့လာတွေ့ရှိချက်သည်ဆယ်ကျော်သက်များ၏လှောင်ပြောင်သရော်မှုနှင့်ဆုလာဘ်ရှာဖွေသည့်အပြုအမူနှင့်ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။ ဤတွေ့ရှိချက်များအရထိုကဲ့သို့သောအပြုအမူများသည်ထိခိုက်နစ်နာမှုမရှိစေဘဲဆယ်ကျော်သက်အရွယ်နှင့်ရင့်ကျက်သော ဦး နှောက်၏အရေးပါသောလက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။
ဤသုတေသန၏ရလဒ်များကို ယနေ့ Neuron တွင် ဖော်ပြခဲ့သည် ။
“ဆယ်ကျော်သက်ဦးနှောက်ဆိုင်ရာလေ့လာမှုများသည် ဆယ်ကျော်သက်များ၏ ဆုလာဘ်ရှာဖွေသည့်အပြုအမူ၏ အပျက်သဘောဆောင်သောအကျိုးသက်ရောက်မှုများကို အာရုံစိုက်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဤလမ်းကြောင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သောသင်ယူမှုနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ယူဆခဲ့သည်” ဟု ကိုလံဘီယာရှိ Mortimer B. Zuckerman Mind Brain Behavior Institute မှ အဓိကစုံစမ်းစစ်ဆေးသူနှင့် ကိုလံဘီယာရှိ စိတ်ပညာတွဲဖက်ပါမောက္ခ Daphna Shohamy, PhD က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ဆယ်ကျော်သက်များနှင့် လူကြီးများတွင် သင်ယူမှုတာဝန်များနှင့် ဦးနှောက်ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းတို့ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်များတွင် သင်ယူမှုကို ပံ့ပိုးပေးသည့်—၎င်းတို့ကို အရွယ်ရောက်ပြီးသူအဖြစ်သို့ အောင်မြင်စွာ လမ်းညွှန်ပေးသည့်—“
ဆယ်ကျော်သက် ၄၁ ဦးနှင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ၃၁ ဦး ပါဝင်သည့် ဤလေ့လာမှုအတွက် စာရေးသူများသည် striatum ဟုခေါ်သော ဦးနှောက်ဧရိယာကို ကနဦးတွင် အာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်။ ယခင်သုတေသနပြုချက်များအရ striatum သည် စီစဉ်ခြင်းမှသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းအထိ ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်မြင့်မားမှု၏ ရှုထောင့်များစွာကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် reinforcement learning ဟုခေါ်သောအရာတွင် ၎င်း၏အခန်းကဏ္ဍအတွက် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည် ။
“ အရိုးရှင်းဆုံးပြောရမယ်ဆိုရင်အားဖြည့်ခြင်းသင်ခန်းစာသည်ခန့်မှန်းခြင်း၊ သင်မှားသည်ဖြစ်စေမှားကြောင်းပြောခြင်းနှင့်နောက်လာမည့်အချိန်တွင်ထိုအချက်အလက်များကိုပိုမိုကောင်းမွန်သောခန့်မှန်းရန်ဖြစ်စေခြင်းဖြစ်သည်” ဟုဤသုတေသနကိုပြီးဆုံးခဲ့သည့်စာတမ်း၏ပထမဆုံးစာရေးသူ၊ ကိုလံဘီယာတွင်စိတ်ပညာဖြင့်ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီးဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင်ပါရဂူဘွဲ့ရသူဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့်, သင်သည်ထိုသူတို့အပေါ်နံပါတ်များနှင့်အတူကတ်များတစ်စီးရီးပေးထားကြသည်နှင့် sequence ကိုအတွက်လာမယ့်အရေအတွက်ကခန့်မှန်းဖို့တောင်းနေကြသည်ဆိုပါစို့။
ဒေါက်တာဒေးဗစ်ဝိုးက“ အကယ်၍ သင်ထင်သလောက်မှန်ရင် striatum ဟာအပြုသဘောဆောင်တဲ့တုံ့ပြန်မှုတွေနဲ့ကိုက်ညီတဲ့လုပ်ဆောင်မှုကိုပြသပြီးသင့်ရဲ့ရွေးချယ်မှုကိုအားဖြည့်ပေးတယ်။ အမှန်ကတော့ ဦး နှောက်ကိုအောင်မြင်တဲ့ရွေးချယ်မှုကိုဘယ်လိုပြန်လုပ်ရမယ်ဆိုတာသင်ယူနိုင်အောင်ကူညီပေးတဲ့အကျိုးကျေးဇူးတစ်ခုပါပဲ။
ဆယ်ကျော်သက်များသည်ဆုလာဘ်များရှာဖွေသည့်အပြုအမူကိုနှစ်သက်လိုသောကြောင့်သုတေသီများကဤအသက်အရွယ်အုပ်စုသည်ဆုလာဘ်များအပေါ်ပိုမိုချစ်ခင်တွယ်တာမှုပြခြင်းဖြင့်အားဖြည့်ခြင်းသင်ကြားခြင်းဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအရလူကြီးများထက်ကျော်လွန်မည်ဟုအကြံပြုခဲ့သည်။ ဤယူဆချက်ကိုအုပ်စုနှစ်စုလုံးအားသင်ကြားရေးတာဝန်များဆက်တိုက်ပြုလုပ်ရန်တောင်းဆိုပြီးနောက်အတည်ပြုခဲ့သည်။
ဦး နှောက်ထဲမှာဘာတွေဖြစ်နေတယ်ဆိုတာကိုကြည့်ဖို့ဒေါက်တာ Shohamy က Ph.D Adriana Galvánနဲ့ပူးပေါင်းခဲ့တယ်။ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ ဦး နှောက်သုတေသနဌာန၏စိတ်ပညာနှင့်စိတ်ပညာတွဲဖက်ပါမောက္ခဒေါက်တာဂယ်လ်ဗန်သည်ဆယ်ကျော်သက်များ၏ ဦး နှောက်ပုံရိပ်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ သူတို့ကအတူတကွလေ့လာခြင်းလုပ်ငန်းများကိုလုပ်ဆောင်နေစဉ်ပါဝင်သူတစ် ဦး ချင်းစီ၏ ဦး နှောက်ကိုအလုပ်လုပ်သောသံလိုက်ပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှုပုံရိပ် (fMRI) ကိုစကင်ဖတ်စစ်ဆေးသည်။ စာရေးဆရာများကဆယ်ကျော်သက်များ၏သာလွန်သောအရည်အချင်းများသည်အလွန်မြင့်မားသော striatum ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟုယူဆခဲ့သည်။
“ ဒါပေမယ့်ဆယ်ကျော်သက်တွေရဲ့ ဦး နှောက်ကိုအရွယ်ရောက်သူတွေနဲ့နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင်အဖွဲ့နှစ်စုအကြားဆုလာဘ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းလှုပ်ရှားမှုမှာဘာထူးခြားချက်မှမရှိခဲ့ပါဘူး” ဟုဒေါက်တာဒေးဗစ်ဆိုကပြောကြားခဲ့သည်။ လူကြီးများနှင့်ဆယ်ကျော်သက်များအကြားကွာခြားချက်မှာ striatum တွင်မဟုတ်ဘဲအနီးအနားရှိ hippocampus တွင်ဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။
Hippocampus သည် ဦး နှောက်၏မှတ်ဉာဏ်ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ရပ်များ၊ နေရာများသို့မဟုတ်လူပုဂ္ဂိုလ်များ၏အမှတ်တရများကိုသိမ်းဆည်းရန်အရေးကြီးသော်လည်း၎င်းသည်အားဖြည့်သင်ကြားရေးနှင့်ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ သို့သော်ဤလေ့လာမှုတွင်စာရေးသူ၏ fMRI ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည်အားဖြည့်သင်ကြားစဉ်အတွင်းဆယ်ကျော်သက်များ - လူကြီးများအတွက်မဟုတ်ဘဲ - hippocampal လုပ်ဆောင်မှုကိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။ ထို့အပြင်ထိုလှုပ်ရှားမှု striatum အတွက်လှုပ်ရှားမှုနှင့်အတူတင်းကျပ်စွာညှိနှိုင်းခံရဖို့သလိုပဲ။
ဒီဆက်သွယ်မှုကိုစုံစမ်းစစ်ဆေးရန်ရန်, သုတေသီများထိုကဲ့သို့သောကမ္ဘာလုံးတစ်ခုသို့မဟုတ်ခဲတံအဖြစ်သင်ယူတာဝန်များကိုသို့အရာဝတ္ထု၏ကျပန်းနှင့်ဆီလျှော်ဓါတ်ပုံတွေထဲမှာချော်။ ပုံရိပ်တွေ-သောသင်တန်းသားများကိုလက်ျာဘက်မှန်းဆဒါမှမဟုတ်တာဝန်များကိုစဉ်အတွင်းနောက်ခံဆူညံသံ၏တစ်ဦးကြင်ကြင်နာနာအဖြစ်မှားယွင်းတဲ့-တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းရှိမရှိမ bearing ရှိခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာမေးသောအခါလူကြီးများနှင့်ဆယ်ကျော်သက်နှစ်ဦးစလုံးတ္ထု, ဒါပေမယ့်မရအခြားသူတွေအချို့မြင်နေအောက်မေ့တော်မူ၏။ သို့သျောလညျးကိုသာဆယ်ကျော်သက်အတွက်အားဖြည့်သင်ယူမှုသည်ဆယ်ကျော်သက်ဦးနှောက်ထဲမှာ hippocampus နှင့် striatum အကြားဆက်သွယ်မှုနှင့်ဆက်စပ်သောခံခဲ့ရသည့်လေ့လာရေးနှင့်အတူဆက်စပ်အရာဝတ္ထုများ၏မှတ်ဉာဏ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
“ဒီရလဒ်တွေကနေ ကျွန်တော်တို့ ယူနိုင်တာက ဆယ်ကျော်သက်တွေဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှတ်ဉာဏ်ပိုကောင်းတယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး၊ ဒါပေမယ့် သူတို့ မှတ်မိပုံကတော့ ကွဲပြားပါတယ်” လို့ Columbia ရဲ့ Kavli Institute for Brain Science ရဲ့ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်တဲ့ Dr. Shohamy က ပြောပါတယ်။ “ပင်ကိုယ်အားဖြင့် ဆက်စပ်မှုမရှိတဲ့ အရာနှစ်ခုကို ချိတ်ဆက်ခြင်းအားဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်ဦးနှောက်ဟာ ဘဝရဲ့ အရေးကြီးတဲ့အဆင့်တစ်ခုမှာ ၎င်းရဲ့ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပိုမိုကြွယ်ဝတဲ့ နားလည်မှုတည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားနေနိုင်ပါတယ်။”
အမှန်စင်စစ်လေ့လာမှုများပြုလုပ်မြီးကောင်ပေါက်အရွယ်ကိုပြသထားသော hippocampus နှင့် striatum အကြားကဒီတိုးမြှင့်ဆက်သွယ်မှုကြောင့်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်သောစာရေးဆရာများငြင်းခုန်, အစွမ်းထက်အမှတ်တရများကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသောအခါတစ်ဦးအရေးပါသောအချိန်ဖြစ်ပါသည်။
“ယေဘုယျအားဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်ဆိုတာ ဆယ်ကျော်သက်တွေရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို စတင်တည်ဆောက်တဲ့အချိန်ပါ” လို့ ဒေါက်တာ ရှိုဟာမီက ပြောပါတယ်။ “ဒီကာလအတွင်းမှာ ဦးနှောက်တစ်ခုအနေနဲ့ သင်ယူမှုလွန်ကဲမှုကို ခုန်တက်လိုက်တာထက် ဘာကိုပိုပြီး လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်နိုင်မလဲ။ ဆယ်ကျော်သက် ဦးနှောက် ရဲ့ ထူးခြားမှုက သူတို့ဘယ်လိုသင်ယူလဲဆိုတာကိုသာမက အရွယ်ရောက်ပြီးသူအတွက် သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဘယ်လိုအသုံးပြုလဲဆိုတာကိုပါ မောင်းနှင်နိုင်ပါတယ်။”
နောက်ထပ်အချက်အလက်များ- ဤစာတမ်းကို “An upside to reward sensitivity: The hippocampus supports enhanced reinforcement learning in adolescent.” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ DOI: 10.1016/j.neuron.2016.08.031