100 Co powinieneś wiedzieć o ludziach: #8 - Dopamine uzależnia cię od szukania informacji
Czy nieprzewidywalność wiadomości tekstowej wyzwala uwalnianie dopaminy?
Czy kiedykolwiek czułeś się uzależniony od emaila, Twittera lub SMS-a? Czy nie można zignorować wiadomości e-mail, jeśli widzisz, że w skrzynce odbiorczej znajdują się wiadomości? Czy kiedykolwiek odwiedziłeś Google, aby wyszukać informacje, a po kilku minutach 30 zdałeś sobie sprawę, że czytasz i łączysz, i długo się rozglądasz, a teraz szukasz czegoś zupełnie innego niż wcześniej? To są wszystkie przykłady twojego systemu dopaminy w pracy.
Poznaj dopaminę – neurobiolodzy od dawna badają to, co nazywają układem dopaminowym. Dopamina została „odkryta” w 1958 roku przez Arvida Carlssona i Nilsa-Ake Hillarpa w Narodowym Instytucie Kardiologii w Szwecji. Dopamina jest wytwarzana w różnych częściach mózgu i ma kluczowe znaczenie dla wielu funkcji mózgowych, w tym myślenia, ruchu, snu, nastroju, uwagi i motywacji, poszukiwania i nagradzania.
Mit — Być może słyszałeś, że dopamina kontroluje układy „przyjemności” w mózgu: że dopamina sprawia, że odczuwasz przyjemność, przyjemność i w związku z tym motywuje cię do poszukiwania określonych zachowań, takich jak jedzenie, seks i zażywanie narkotyków.
Wszystko kręci się wokół poszukiwania — najnowsze badania zmieniają jednak ten pogląd. Zamiast dopaminy, która powoduje, że odczuwamy przyjemność, najnowsze badania pokazują, że dopamina powoduje zachowania poszukiwawcze. Dopamina powoduje, że chcemy, pożądamy, szukamy i poszukujemy. Zwiększa nasz ogólny poziom pobudzenia i nasze zachowania ukierunkowane na cel. (Z ewolucyjnego punktu widzenia jest to kluczowe. Układ poszukiwania dopaminy motywuje nas do poruszania się po świecie, uczenia się i przetrwania). Nie chodzi tylko o potrzeby fizyczne, takie jak jedzenie czy seks, ale także o abstrakcyjne koncepcje. Dopamina pobudza naszą ciekawość idei i napędza nasze poszukiwanie informacji. Najnowsze badania pokazują, że to układ opioidowy (oddzielny od dopaminy) sprawia, że odczuwamy przyjemność.
Chcieć kontra lubić – Według Kenta Berridge'a, te dwa układy, „chcieć” (dopamina) i „lubić” (opioid), uzupełniają się. Układ chcenia napędza nas do działania, a układ lubienia sprawia, że czujemy się usatysfakcjonowani i w ten sposób zatrzymujemy nasze poszukiwania. Jeśli nasze poszukiwanie nie zostanie wyłączone przynajmniej na chwilę, zaczynamy biec w nieskończonej pętli. Najnowsze badania pokazują, że układ dopaminowy jest silniejszy niż układ opioidowy. Szukamy więcej, niż jesteśmy zaspokojeni (wracając do ewolucji… poszukiwanie ma większe szanse utrzymać nas przy życiu niż siedzenie w stanie pełnego zadowolenia).
Pętla dopaminowa – Dzięki internetowi, Twitterowi i SMS-om mamy teraz niemal natychmiastową satysfakcję z pragnienia poszukiwania. Chcesz natychmiast z kimś porozmawiać? Wyślij SMS-a, a otrzymasz odpowiedź w ciągu kilku sekund. Chcesz poszukać informacji? Po prostu wpisz je w Google. Chcesz zobaczyć, co robią znajomi? Wejdź na Twittera lub Facebooka. Wpadamy w pętlę dopaminową… dopamina uruchamia nasze poszukiwania, a następnie zostajemy nagrodzeni za te poszukiwania, co sprawia, że szukamy dalej. Coraz trudniej jest przestać czytać e-maile, pisać SMS-y, sprawdzać telefony, czy mamy wiadomość lub nowy SMS.
Oczekiwanie jest lepsze niż samo otrzymanie — badania skanów mózgu pokazują, że nasze mózgi wykazują większą stymulację i aktywność, gdy OCZEKUJEMY nagrody, niż gdy ją otrzymujemy. Badania na szczurach pokazują, że jeśli zniszczymy neurony dopaminowe, szczury będą mogły chodzić, żuć i połykać, ale umrą z głodu, nawet gdy jedzenie będzie tuż obok. Stracą chęć sięgania po jedzenie.
Więcej, więcej, więcej – Chociaż pragnienie i lubienie są ze sobą powiązane, badania pokazują również, że układ dopaminowy nie ma wbudowanego uczucia sytości. Możliwe jest, że układ dopaminowy będzie ciągle powtarzał „więcej, więcej, więcej”, szukając informacji, nawet gdy już ją znajdziemy. Podczas tej eksploracji w Google wiemy, że znamy odpowiedź na zadane pytanie, a mimo to szukamy coraz więcej informacji.
Nieprzewidywalność jest kluczem – dopamina jest również stymulowana przez nieprzewidywalność. Kiedy dzieje się coś, co nie jest do końca przewidywalne, stymuluje to układ dopaminowy. Pomyśl o tych elektronicznych gadżetach i urządzeniach. Nasze e-maile, tweety i SMS-y pojawiają się, ale nie wiemy dokładnie, kiedy ani od kogo. To nieprzewidywalne. To właśnie stymuluje układ dopaminowy. Ten sam układ działa w przypadku gier hazardowych i automatów do gry. (Dla tych z Was, którzy czytają to, a są psychologami „starej szkoły”, możecie pamiętać „zmienne harmonogramy wzmacniania”. Dopamina jest zaangażowana w zmienne harmonogramy wzmacniania. Dlatego są tak skuteczne).
Kiedy słyszysz dźwięk „ding”, że dostałeś SMS-a – układ dopaminowy jest szczególnie wrażliwy na „sygnały” zbliżającej się nagrody. Jeśli istnieje drobny, specyficzny sygnał, który sygnalizuje, że coś się wydarzy, aktywuje on układ dopaminowy. Tak więc dźwięk towarzyszący otrzymaniu SMS-a lub e-maila, albo sygnał wizualny, wzmacnia efekt uzależniający (dla psychologów: przypomnijcie sobie Pawłowa).
140 znaków uzależnia jeszcze bardziej – a układ dopaminowy jest najsilniej stymulowany, gdy dociera do nas niewiele informacji, co nie zaspokaja w pełni jego potrzeb. Krótki tekst lub wpis na Twitterze (może mieć tylko 140 znaków!) idealnie nadaje się do pobudzenia układu dopaminowego.
Nie bez kosztów — Ta ciągła stymulacja układu dopaminowego może być wyczerpująca. Wpadamy w nieskończoną pętlę dopaminy.
Napisz komentarz i podziel się swoją opinią na temat tego, czy dasz się złapać w pętlę dopaminy i czy uważasz, że powinniśmy wykorzystać naszą wiedzę o tych systemach, aby tworzyć urządzenia i strony internetowe, które je stymulują.
A dla tych z was, którzy lubią badania:
Kent C. Berridge i Terry E. Robinson, Jaka jest rola dopaminy w nagradzaniu: wpływ hedonistyczny, uczenie się poprzez nagrodę czy atrakcyjność bodźca?: Brain Research Reviews, 28, 1998. 309–369.