Shirin Ƙarƙashin Ƙarƙashin Ƙarƙashin Ƙasa (2010)

Front Hum Neurosci. 2010; 4: 6.

An buga a kan layi na 2010 Fabrairu 12. An gabatar da shi ranar 2009 Satumba 3. doi:  10.3389 / neuro.09.006.2010
PMCID: PMC2826184
Wannan labarin ya kasance wanda aka ambata wasu articles a PMC.

Abstract

Balagagge lokaci ne na ci gaba wanda ke da alaƙa da ƙaruwar ɗabi'ar neman lada. Masu bincike sun yi amfani da hoton maganadisu mai aiki (fMRI) tare da misalai na lada don gwada hasashe biyu masu karo da juna game da canje-canjen ci gaban matasa a cikin yanayin barci, wani yanki da ke da alaƙa da aikin lada. Wani hasashe ya nuna cewa yanayin barci yana da ƙarancin amsawa ga lada a lokacin samartaka, ta yadda ɗabi'ar neman lada ta zama dole don cimma irin wannan kunnawa kamar manya. Wani ra'ayi ya nuna cewa a lokacin samartaka tsarin lada mai ƙarfi yana da matuƙar amsawa, wanda daga baya ke haifar da ƙarin neman lada . Duk da cewa an bayar da rahoton shaida ga duka hasashe, filin gabaɗaya ya taru akan wannan hasashe na ƙarshe bisa ga hujjoji masu ƙarfi . A cikin wannan bita, na bayyana shaidar da za ta goyi bayan wannan ra'ayi, na yi hasashe kan binciken fMRI daban-daban kuma na kammala da wuraren bincike na gaba game da wannan tambaya mai ban sha'awa.

keywords: yaro, ci gaban kwakwalwa, striatum, sakamako

Gabatarwa

Balagagge lokaci ne na ci gaba wanda ke da alaƙa da ƙaruwar ɗabi'ar neman lada. Wannan bincike da kuma nazarin kimiyya ya ƙarfafa fannin ilimin halayyar ɗan adam na ci gaba don gano tushen jijiyoyi na wannan lamari. Ganin cewa aikin dabbobi da na ɗan adam mai yawa ya gano yanayin dopamine mai arzikin dopamine a matsayin wurin da ake samun lada a cikin kwakwalwa (misali, Schultz, 1998 ; Montague et al., 2004 ), wannan yanki ya kasance abin da aka fi mayar da hankali a kai a cikin wallafe-wallafen lada na matasa kuma shine abin da wannan bita ya mayar da hankali a kai. Ba a tattauna binciken da aka yi kan wasu yankuna (misali, cortex na orbitofrontal) waɗanda kuma ke karɓar isasshen dopamine kuma waɗanda ke da alaƙa da lada a nan ba. Duk da cewa nazarin da aka yi zuwa yanzu ya yarda cewa striatum shine yankin jijiyoyi da ya fi mayar da hankali ga lada a duk faɗin ci gaba, daga yara zuwa manya, hulɗar wannan tsarin jijiyoyi a lokacin samartaka batu ne na muhawara. A cikin wannan bita, na fara da ɗan sake duba fahimta daga wallafe-wallafen dabbobi game da ci gaban tashin hankali da ya shafi lada. Wani sashe na gaba yana sake duba binciken neuroimaging na ci gaba kuma yana bayyana bayanai masu yiwuwa da hasashe game da bambance-bambancen da ke tsakanin karatu. A ƙarshe, na kammala da gargaɗi da alkiblar wannan yanki mai ban sha'awa na bincike.

Ka'idodin Sakamakon Ayyukan-Kyauta a Yara

Tabbatar da cewa canje-canje masu ban mamaki suna faruwa a lokacin samartaka ba ƙaramin bayani ba ne (Dahl, 2004 ; Steinberg, 2005 ; Somerville et al., 2009 ). Gabaɗaya fannin ya ɗauka kuma ya amince da ra'ayin cewa waɗannan canje-canjen halaye galibi suna faruwa ne ta hanyar lada, gami da lada na kuɗi, sabbin lada da zamantakewa, da kuma ta hanyar faɗaɗawa, tsarin dopamine mai lada mai sauƙin fahimta. Ba a fahimce shi sosai yadda tsarin lada ke canzawa a cikin ci gaba don ƙarfafa halayen da matasa ke nunawa ta hanyar lada ba.

Akwai manyan ka'idoji guda biyu game da halin ladabi na matasa wanda ke kusa da wasu hanyoyi guda biyu masu adawa: shin tsarin da aka saba da shi wanda ya fi dacewa don samun lada a lokacin yaro? Wasu masu ilimin likita sun bayar da shawarar cewa yarinyar neman ladabi da kuma hadarin kamuwa da shi zai iya haifar da ragowar dangi a cikin aikin motsa jiki (Blum et al., 1996, 2000; Bjork et al., 2004) irin wannan ci gaba mai tsanani ko sauye-sauye mai mahimmanci ya zama dole don cimma irin wannan aiki a matsayin manya. Wannan ra'ayi yana iya kara ka'idar ka'idar yaro na matasa, wanda shine rashin iyawar jin dadi (Larson da Asmussen, 1991). Taimako ga wannan ka'idar ta zo ne daga bayanan da ke nuna bambancin tsakanin matasa da sauran shekarun da suka ji dadi. Alal misali, 'yan mata suna nuna karuwa da mummunan tasiri da kuma halin da ake ciki na tsofaffi da matasa (Rutter et al., 1976; Larson da Asmussen, 1991) kuma sun bayyana cewa sun fuskanci irin wannan yanayi mai kyau kamar yadda ba su da ƙaranci fiye da manya (kamar yadda ya dogara da rahotanni) (Watson da Clark, 1984). Har ila yau, matasa suna samun zaƙi (sukari) wanda ba shi da kyau fiye da yara (DeGraff da Zandstra, 1999). Bisa ga wadannan bayanan, wasu sunyi zaton cewa samari na iya samun cikakkiyar tasiri daga abubuwan da suka sami sakamako, wanda ke motsa su don sabbin kayan ƙarfafawa ta hanyar ƙaruwa don neman sakamako don samun karuwar aiki a cikin mahallin kwayoyin halitta (Spear, 2000). Wata ka'idar adawa ta yanke hukuncin cewa ƙarar daɗaɗɗen ƙaddamar da ƙwayar kwayoyin halitta (wato, ƙarar daɗaicin dopaminergic don mayar da martani ga abubuwan da ya faru a lokacin yarinya) ya lalata dabi'un halayen ado (Chambers et al., 2003). Wannan ra'ayi yana fitowa ne daga aiki mai yawa a kan dopamine da kuma muhimmiyar rawa a cikin fassarar maƙasudin motsa jiki da aka sanya a cikin aiki (Panksepp, 1998). Wannan ka'idar tana nuna cewa tsarin halayen yara yana korawa ta hanyar tsarin kayan aiki. Bisa ga yawancin ayyukan da aka yi a ƙasa, filin ya canzawa a wannan ka'idar ta ƙarshe; wato, cewa matasan suna, a wani ɓangare, suna da sha'awar shiga cikin halayen halayen halayen haɓaka saboda sabuntawar ci gaba a cikin ɗakin da ke ba da izini ga sakamako (misali, Ernst et al., 2009). Duk da haka, ana nazarin bayanan da ke goyi bayan hypo-responsiveness hypothesis.

Ƙarƙashin Ƙarƙashin Dopamine

Bincike a cikin mutane zai iya yin nazari ne kawai game da ci gaban tashin hankali a cikin jiki a matakin tsarin ta amfani da hanyoyin nazarin jijiyoyi. Wannan iyakancewar hanyoyin yana hana ainihin gano yadda tsarin dopamine ke canzawa a matakin jijiyoyi. Maimakon haka, haɗin da ke tsakanin martanin tashin hankali ga lada shine kawai ma'aunin aikin dopamine da ake zato. Waɗannan zato sun dogara ne akan fahimtar da aka samo daga samfuran dabbobi na kewayen jijiyoyin jini da tsarin dopamine (misali, Berridge da Robinson, 1998 ). Saboda haka, an sake duba su a takaice a nan.

Shaidun da ake da su sun nuna cewa akwai manyan canje-canje a cikin tsarin dopamine a cikin ci gaba, musamman ma a lokacin samartaka. Matakan dopamine suna ƙaruwa a cikin yanayin damuwa a lokacin samartaka (Teicher et al., 1993 ; Andersen et al., 1997 ). Duk da haka, wasu rahotanni sun nuna cewa ƙananan beraye matasa kuma suna nuna ƙarancin ƙiyasin haɗin dopamine a cikin ƙwayoyin halittar nucleus (NAcc) idan aka kwatanta da tsofaffin dabbobin matasa da ƙananan ƙimar juyawar NAcc dopamine idan aka kwatanta da manya. Aikin Stamford ( 1989 ) ya nuna mafita ga waɗannan sakamakon daban-daban ta hanyar bayar da rahoton raguwar ƙimar sakin dopamine amma babban wurin adana dopamine a lokacin samartaka, idan aka kwatanta da babba, beraye (Stamford, 1989 ). A gaskiya ma, ƙwayoyin halittar dopaminergic a cikin matasa, duk da raguwar sakin dopamine a cikin yanayin basal ( Stamford, 1989 ; Andersen da Gazzara, 1993 ), a zahiri suna iya sakin ƙarin dopamine, idan ƙalubalen muhalli da/ko magunguna suka motsa su (Laviola et al., 2001 ). Bolanos et al. ( 1998 ) ya nuna cewa yanka striatal daga beraye matasa sun fi saurin kamuwa da cocaine da nomifensine masu hana dopamine ɗaukar kwayoyi fiye da manya, wanda ya bambanta da raguwar amsawar halayen waɗannan masu hana dopamine a lokacin samartaka da wannan rukunin ya ruwaito. Tare, waɗannan bayanai sun nuna cewa, a lokacin samartaka, abubuwan da suka faru masu lada na iya haifar da sakin dopamine mafi girma, idan aka kwatanta da manya (Laviola et al., 2003 ). Don haka, idan da gaske ne cewa dabbobin matasa suna da ƙarancin adadin sakin dopamine, to wataƙila matasa da farko suna neman ƙarin ƙarfafawa (lada) wanda zai ƙara sakin dopamine; da zarar an ƙarfafa su, duk da haka, matashin zai nuna ƙarin sakin dopamine wanda daga baya ke ba da gudummawa ga sake zagayowar amsawa mai ƙarfafawa wanda ke ƙarfafa ƙarin halayyar neman lada.

Canjin yanayin cigaba a cikin masu karɓa na dopamine

Yawancin rahotanni sun lura cewa akwai kariyar mai karfin maganin dopamine sannan kuma pruning a lokacin yaro (Teicher et al., 1995). Ƙararraki da NAcc lambobin maganin dopamine na D1 da kuma D2 masu karbar ragowar masu karɓa a matashi (P40) a matakan da ke game da 30-45% mafi girma fiye da waɗanda aka gani a cikin girma (Teicher et al., 1995; Tarazi et al., 1998, 1999). Yin amfani da hotunan mahaifa a cikin jinsi maza da mata, Andersen et al. (1997) ya nuna dimorphism na jima'i na wannan sakamako, kamar yadda yaran maza sun fi girma (kamar 4.6-ninka) da kuma kawar da D1 da kuma D2 masu karɓa na mata fiye da yara. Abin sha'awa, waɗannan cibiyoyin ba su da tsakaitawa da hawan gwanin hormonon gonadal (Andersen et al., 2002) amma sun bayyana suna da sakamakon aiki (Andersen da Teicher, 1999) wanda zai dace da hali. An samo irin wannan nau'in a cikin kullun farko, albeit tare da karin lokacin kawarwa (Andersen da Teicher, 2000). Cikakken kwakwalwa ta Confocal ya bayyana cewa samfurori da aka gano a cikin ƙananan ƙananan hanyoyi na D1 masu karɓa a lokacin samartaka fiye da tsofaffi ko ƙananan raunuka (Brenhouse et al., 2008). Wadannan binciken binciken sunyi daidai da aikin ɗan adam. Seeman et al. (1987) ya ruwaito wasu canje-canje masu kyau a cikin adadin masu karɓar maganin dopamine a cikin 'yan adam a lokacin yarinya zuwa tsufa, tare da kashi daya zuwa uku ko rabi ko fiye na dopamine D1-like da D2kamar masu karɓa da ke bayarwa a cikin ƙananan yara da aka rasa ta girma. Ƙaddamarwar raguwa a D1 masu sauraro daga jariri har zuwa girma a cikin mutane an kuma bayar da rahoton wasu (Palacios et al., 1988; Montague et al., 1999). Tare, waɗannan dabba da kuma bayanan bayanan sun nuna cewa tsarin tsarin kwayoyin halitta a cikin samari na iya ƙaddamar da mutane a cikin wannan rukuni na zamani don samun karuwar farfadowa. A cikin sassan na gaba, na bayyana labaran bayanai wanda ya gina a kan waɗannan binciken don nuna irin abubuwan da ke ci gaba da bunkasa a tsarin tsarin.

Gani daga Neuroimaging

Hanyoyin fasaha na Magnetic Reshenance (MRI) sun gabatar da sabon salo na kayan aiki marasa amfani don kamawa ci gaban kwakwalwa a cikin mutane. MRI yana da amfani sosai wajen nazarin yara da matasa yayin da yake bayar da cikakkun hotuna masu kama da kullun ba tare da yin amfani da radiation ba (Kennedy et al., 2003). Kodayake yawan adadin ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwa kamar 90% na girman tsufa ta hanyar 6 na shekaru (Casey et al., 2005), ƙwararren matakai masu launin toka da fari sun ci gaba da shawo canje-canje a duk lokacin samari (Giedd et al., 1999; Sowell et al., 2003; Gogtay et al., 2004). Musamman, akwai ragu mai yawa a cikin ƙwayar launin fata ta shekaru 12 (Giedd et al., 1999) da kumaan karuwa a cikin kwayoyin launin fata a lokacin yara da kuma matasan girma (Caviness et al., 1996). Bayanan kwanan nan sun bada shawara cewa ƙarar abu mai launin toka yana da nau'in siffar U, wanda ya fi sauƙi rarraba yankin fiye da launi (Sowell et al., 1999, 2003; Gogtay et al., 2004). Musamman mahimmanci ga wani bita game da ci gaba da tsarin dopamine shine shaida yana nuna cewa yankuna masu arziki na dopamine da kuma yankunan da ke fama da ita suna da muhimmancin canje-canje a cikin shekarun (Giedd et al., 1996; Sowell et al., 1999), tare da raguwar ƙasa a cikin yankuna na basal ganglia (Giedd et al., 1996, 1999). Kamar kamfanonin bincike, kwakwalwa suna nuna jima'i dimorphism a fadin yankuna. Ƙararruwar ƙididdigar kirki a lokacin yarinya kuma sun fi girma a cikin mata (Giedd, 2004). Ya bambanta da launi, lokuttuka da kuma launi, da manyan bambance-bambance masu tasowa tsakanin matasa da kuma tsofaffi a frontal lobes da kuma a cikin striatum (Sowell et al., 1999), yana nuna cewa wadannan yankuna biyu ba su da ɗabi'ar sa a cikin matashi idan aka kwatanta da girma. Bugu da ari, waɗannan binciken suna nuna ci gaba da filastik a cikin waɗannan yankuna wanda zai iya yin rikici da halayyar da ake ciki da kuma ilmantarwa na dopamine.

MRI mai aiki (fMRI) yana ba da ma'aunin kunna kwakwalwa wanda ke ɗaukar canje-canje a cikin iskar oxygen a cikin kwakwalwa wanda ake tsammanin yana nuna canje-canje a cikin aikin jijiyoyi (Bandettini da Ungerleider, 2001 ; Logothetis et al., 2001 ). Don nazarin ci gaban tsarin dopamine a cikin mutane, masu bincike sun bincika ci gaban jijiyoyi a yankunan jijiyoyi da aka sani da wadataccen jikin ƙwayoyin dopamine da hasashen, galibi yankunan tsakiya, striatal da prefrontal (Koob da Swerdlow, 1988 ). Kamar yadda fMRI kawai ma'aunin aikin jijiyoyi ne, nazarin da ke amfani da wannan kayan aikin ba zai iya kammala canje-canje a cikin bayyanar dopamine da/ko aiki ba. Koyaya, ta hanyar amfani da hanyoyin haɗuwa da fahimta daga samfuran dabbobi, aiki a cikin mutane na iya fara ƙara bincika ci gaban kewaye mai arzikin dopamine. Don yin hakan, nazarin farko sun yi amfani da alamun lada a matsayin hanyar shiga cikin wannan kewaye, idan aka ba da rahotanni a cikin manyan mutane waɗanda ke nuna tasirin lada mai ƙarfi akan haifar da aikin tashin hankali (misali, Knutson et al., 2001 ; Montague da Berns, 2002 ). Nazarin ci gaba ya nuna cewa, hakika, yara da matasa suna ɗaukar tsarin jijiyoyi iri ɗaya kamar yadda manya ke yi idan aka ba su lada ta kuɗi da ta waɗanda ba ta kuɗi ba (misali, Bjork et al., 2004 ; Ernst et al., 2005 ; Galván et al., 2006 ; van Leijenhorst et al., 2009 ). Duk da haka, yadda matasa suka bambanta da manya a cikin ɗaukar ma'aikata a fannin jijiyoyi ya zama batun muhawara a cikin wallafe-wallafen ilimin jijiyoyi na ci gaba.

Raba fMRI binciken sakamakon ladabi a matasan

Nazarin fMRI na ci gaba na lada ya haifar da manyan bincike guda biyu waɗanda suka yi tasiri kai tsaye kan hasashe biyu da aka bayyana a sama. Na farko ya nuna cewa matasa, idan aka kwatanta da manya, ba sa nuna ƙarancin hulɗa da ventral striatum don tsammanin lada ( Bjork et al., 2004 ). Bjork da abokan aikinsa sun kwatanta farkon da tsakiyar matasa da ƙungiyar manya akan aikin jinkirta ƙarfafa kuɗi (MID), wanda aka tsara don kuma an yi amfani da shi sosai a cikin samfuran manya (misali, Knutson et al., 2001 ). A cikin aikin MID, an fara gabatar da mahalarta da ɗaya daga cikin alamu bakwai. Bayan jinkiri, an nemi su matsa abin da aka nufa kuma a ƙarshe, an gabatar da ra'ayoyi don sanar da mahalarta ko sun ci nasara ko sun rasa kuɗi a lokacin gwajin. Duk da irin wannan aikin ɗabi'a, marubutan sun gano manyan bambance-bambancen jijiyoyi tsakanin ƙungiyoyin shekaru, ta yadda matasa suka nuna ƙarancin kunna ventral striatum a cikin tsammanin lada idan aka kwatanta da manya. Babu bambance-bambancen rukuni a cikin martani ga ra'ayoyi. Bjork da abokan aikinsa sun fassara waɗannan bayanan a matsayin goyon baya ga hasashen cewa matasa suna da ƙarancin kunna ventral striatum. Wato, matasa suna shiga cikin mawuyacin hali (misali, halaye masu haɗari) 'a matsayin hanyar ramawa ga ayyukan da ke haifar da tashin hankali a cikin ƙananan hanji (Spear, 2000 ; Bjork et al., 2004 )'.

Duk da cewa Bjork da abokan aikinsa sun sake yin kwafi waɗannan binciken a cikin girman samfurin ninki biyu da kuma amfani da ingantaccen coil (Bjork et al., a cikin shiri, sadarwa ta sirri), takardu da yawa sun ba da rahoton akasin haka (Mayu et al., 2004 ; Ernst et al., 2005 ; Galván et al., 2006 ; van Leijenhorst et al., 2009 ). Waɗannan nazarin sun nuna cewa, idan aka kwatanta da sauran ƙungiyoyin shekaru, matasa suna nuna ƙarin kunnawa a cikin ventral striatum don mayar da martani ga lada. Misali, a cikin aikinmu, an nemi yara, matasa da manya su yi aiki mai sauƙi, mai dacewa da matasa a cikin na'urar daukar hoto inda aka isar da ƙimar lada daban-daban bayan amsoshi daidai (Galván et al., 2006 ). Dangane da yara da manya, ƙungiyar matasa ta nuna ƙaruwar kunnawar ventral striatum a cikin tsammanin lada. A wani misali, Ernst et al. ( 2005 ) sun yi amfani da aikin lada na kuɗi mai yuwuwar don nuna cewa matasa sun ɗauki aikin NAcc na hagu mafi girma fiye da manya yayin gwaje-gwajen cin nasara. Waɗannan binciken sun bambanta takardar Bjork kai tsaye kuma suna ba da goyon baya ga hasashen cewa ƙaruwar kunnawar da'irar motsa jiki ta ventral striatal ta bambanta ci gaban jijiyoyi da ɗabi'u na matasa (Chambers et al., 2003 ). Wani takarda da van Leijenhorst et al. ( 2009 ) ya yi kwanan nan ya goyi bayan ra'ayin da ba shi da amsa sosai. Sabanin yawancin ayyukan da suka yi kama da juna, sun yi amfani da tsarin fMRI wanda bai dogara da ɗabi'a ba. Wato, mahalarta sun kalli abubuwan da ke motsa jiki waɗanda ko dai tabbas ko ba su da tabbas game da lada mai zuwa. Wannan hanyar tana da mahimmanci musamman saboda binciken da suka gabata na iya rikicewa ta hanyar ɓangaren ɗabi'u na ayyukan. Babban bincikensu shine cewa matasa suna nuna ƙarin kunnawa fiye da yara ko manya dangane da karɓar lada (van Leijenhorst et al., 2009 ), yana nuna cewa ko da lokacin da lada ba ta dogara da ɗabi'a ba don haka babu bambance-bambance a cikin kwarin gwiwa, matasa suna nuna martanin tashin hankali mai ƙarfi ga lada.

Waɗannan binciken da aka yi karo da su sun ƙara rura wutar muhawarar game da yadda tsarin dopamine ke canzawa a lokacin samartaka kuma suna kama da sakamakon da ke nuna bambanci na sakin dopamine mai ƙarfi da basal a cikin beraye. Ganin cewa akwai ƙarin shaidu da ke goyon bayan ra'ayin na ƙarshe, sake dubawa na baya-bayan nan kan wannan batu sun nuna cewa fagen ya taru kan ra'ayin cewa, a lokacin samartaka, tsarin tashin hankali yana da matuƙar amsawa ga lada da ƙarfafawa (Ernst et al., 2009 ; Somerville et al., 2009 ). Duk da haka, yana da mahimmanci a yi la'akari da wasu bayanai masu yiwuwa don sakamakon da ba su da bambanci.

Abubuwan da za a iya yin bayani game da rashin daidaituwa

Akwai dalilai da dama da za a iya bayarwa game da bambance-bambancen da ke tsakanin bincike. Tebur ​Table11 ya taƙaita manyan fannoni na bambance-bambance a cikin takardu da aka fi ambata kan wannan batu. Wannan teburin ba a yi nufin ya zama cikakke ba kuma ya haɗa da aikin da aka gudanar a cikin matasa masu tasowa kawai; ba a tattauna bayanai daga al'ummomin asibiti ba. Na farko, binciken ya bambanta sosai a matakan ci gaba da shekarun mahalarta. Na biyu, bincike ya bambanta a cikin ƙungiyoyin kwatantawa. Na ƙarshe, bambance-bambance a cikin tsara ayyuka, bincike da yanayin tushe na iya haifar da manyan bambance-bambance a cikin fassarar. Inda ya dace, an bayyana shawarwari da dabarun da za a iya amfani da su don rage waɗannan bambance-bambancen hanyoyin aiki a cikin aikin gaba.

Table 1    

Bincike na ci gaban fMRI.

Menene yaro?

Wata babbar matsala da ba a cika fahimtarta ba a tsakanin bincike da kuma tsakanin bincike ita ce matsalar bayyana samartaka a cikin mutane. Matasa na iya kuma bayyana ta ta hanyoyi daban-daban, ciki har da shekaru, balaga ta jima'i, balaga, matakin ilimi, doka, da/ko 'yancin kai na kuɗi, ta hanyar kwararru da yawa ciki har da masu ilimi, masana kimiyya, masu tsara manufofi da iyaye. Ganin yadda ma'anoni masu yiwuwa ba su da iyaka, masu binciken matasa suna fuskantar aiki mai wahala wajen yanke shawara kan waɗanne mutane za su haɗa a cikin samfurin "matasa". Wasu masana kimiyya sun gano samartaka a matsayin 'lokacin sauyawa a hankali daga yarinta zuwa girma (Spear, 2000 ; Dahl, 2004 )'. Duk da cewa wannan faffadan ma'anar yana da amfani wajen bayyana nau'ikan aiki daban-daban, kamar yadda yake a cikin bita na wallafe-wallafe, ba hanya mafi dacewa ba ce ta ayyana samfuran mahalarta don a haɗa su cikin nazarin ci gaba. Dalilin da ya sa wannan bai dace da aikin gwaji ba shine saboda bambancin da ke nuna samartaka a fannin halitta da zamantakewa.

Duk da cewa wasu ƙungiyoyi sun takaita shigar da samfurin matasa ga ɗaliban makarantar sakandare (Galván et al., 2006 ; Geier et al., 2009 ) kuma wata ƙungiya ta haɗa da ƙungiyar matasa da aka ƙayyade shekarunsu waɗanda ba za a iya musantawa ba wajen ɗaukar lokacin ƙuruciya (van Leijenhorst et al., 2009 ), shekarun ƙungiyar matasa a cikin sauran nazarin da aka jera a cikin Tebur ​Table11 ya bambanta sosai. Misali, nazarin Bjork et al. ( 2004 ), May et al. ( 2004 ) da Ernst et al. ( 2005 ) sun haɗa da yara 'yan shekara 12 (na ƙarshen binciken ya haɗa da har ma da ƙananan yara, 'yan shekara 9) a cikin samfurin "matasa". Duk da cewa ana iya ɗaukar yaro ɗan shekara 12 a matsayin matashi a wasu da'irori na ilimi, zai yi wuya a yi iƙirarin haka ga yaro ɗan shekara 9. Bugu da ƙari, ko da za a iya ɗaukar yaro ɗan shekara 12 a matsayin wanda yake da wuri ko kuma kafin ƙuruciya, wannan mutumin matashi ne daban da yaro ɗan shekara 17, wanda ake kyautata zaton yana da 'yancin kai, yana da yuwuwar shiga cikin halaye masu haɗari da neman lada, kuma yana da bambancin darajar kuɗi (ladar da aka fi amfani da ita a cikin waɗannan nazarin). Saboda haka, lokaci ya yi da za a kafa mizani kan yadda ake rarraba matasa; wannan yana da matuƙar muhimmanci yanzu da muke da shaida cewa canje-canjen ci gaba suna bin tsarin da ba na layi ba a cikin yankuna da yawa na kwakwalwa waɗanda ke kololuwa a tsakiyar ƙuruciya (Shaw et al., 2008 ). Aƙalla, masu bincike ya kamata su yi ƙoƙari sosai don bayar da rahoton yadda aka ayyana ƙungiyoyin shekaru. Waɗannan ma'anoni na iya haɗawa da takamaiman shekaru, balaga, ko shekara a makaranta (misali, ɗaliban makarantar sakandare kawai). Duk da cewa samun faffadan shekaru yawanci shine madaidaicin mizani a cikin aikin ci gaba don bincika canjin ci gaba , wannan hanyar tana da amfani ne kawai idan an gudanar da nazarin ta hanyar da za a fahimci shekaru da ci gaban ci gaba. Wato, tsawon shekaru masu faɗi wanda ya haɗa da farkon, tsakiyar- da ƙarshen-bala'i zai ba da haske game da ci gaba ne kawai idan an haɗa shekaru a matsayin abin da ke haifar da koma-baya don bincika bambancin mutum a cikin ci gaba. Madadin haka, duk nazarin da aka bayyana a sama suna haɗa samfurin "matasa" kuma suna kwatanta shi da ƙungiyar kwatantawa, ba tare da amfani da rarrabawar ci gaba ba. Lokacin da aka rage binciken zuwa taƙaitaccen bayani, saƙon gabaɗaya ya yi sakaci wajen nuna babban bambancin shekaru.

Kungiyoyin gwadawa

Gano ƙungiyar kwatantawa da ta dace ga matasa kusan yana da wahala kamar yadda ake bayyana lokacin samartaka. Wannan ganewar yana da ƙalubale saboda iyakokin da ke tsakanin yaro da matashi da matashi da babba galibi suna da duhu. Yayin da wasu masu bincike za su rarraba yaro ɗan shekara 12 a matsayin yaro (van Leijenhorst et al., 2009 ), wasu kuma za su haɗa da wannan yaron a cikin ƙungiyar matasa (Bjork et al., 2004 ; May et al., 2004 ; Ernst et al., 2005 ). Hakazalika, yawancin nazarin hotunan jijiyoyi, gami da nazarin ci gaba da manya, sun haɗa da yara 'yan shekara 18 da 19 a matsayin ƙungiyar manya. Wannan aikin ya samo asali ne saboda dalilai biyu na farko: (1) a Amurka, doka ta ayyana yara 'yan shekara 18 a matsayin manya kuma (2) ɗaliban kwaleji su ne wuraren da ake amfani da su don ɗaukar ma'aikata. Wannan haɗin kai ya ci gaba duk da cewa bincike da yawa sun rubuta ci gaban kwakwalwa na tsawon lokaci har zuwa ƙarshen shekarun ashirin (Giedd, 2004 ) da kuma yanayin balaga na mutane a cikin wannan shekarun ƙarshen shekarun samartaka. Saboda haka, yana yiwuwa mutanen da ke da 'yan watanni kaɗan a cikin shekarunsu (misali, ɗan shekara 17 da ɗan shekara 18) an rarraba su a matsayin matasa da manya, bi da bi (Geier et al., 2009 ) wanda ke haifar da tambayar ko ƙungiyar kwatanta manya da gaske ƙungiyar kwatantawa ce daidai.

Kayan aiki

Duk da yin tambaya iri ɗaya (menene yanayin ci gaban da ke tattare da yanayin da ke da wadataccen dopamine a martanin lada?), babu wasu gwaje-gwaje guda biyu da aka bayyana a nan da suka yi kama da juna . Yayin da wasu suka mayar da hankali kan girman lada (Bjork et al., 2004 ; Galván et al., 2006 ), wasu sun yi amfani da damar lada (May et al., 2004 ; van Leijenhorst et al., 2009 ) ko duka biyun (Ernst et al., 2005 ; Eshel et al., 2007 ). Bugu da ƙari, a cikin duk wani bincike guda ɗaya (van Leijenhorst et al., 2009 ), lada ya dogara ne akan martanin halayen mahalarta gami da lokacin amsawa (misali, Bjork et al., 2004 ) da daidaiton amsawa (Ernst et al., 2005 ; Galván et al., 2006 ; Eshel et al., 2007 ). Ganin bambance-bambancen ci gaba da aka sani a cikin saurin lokacin amsawa da kuma iyawar daidaito, wahalar aikin na iya yin babban tasiri ga tsarin kunna jijiyoyi.

Wani bambanci bayyananne tsakanin nazarin da aka jera a cikin Tebur ​Table11 shine nau'ikan ayyukan da aka yi amfani da su da kuma matakin da suka dace da ci gaba. Zaɓin aiki ba ƙaramin abu bane, domin bambance-bambance a cikin haɗakar aiki da fahimta na iya yin tasiri mai mahimmanci akan kunna jijiyoyi. Yayin da wasu bincike suka tsara ayyukan don haɓaka yuwuwar cewa al'ummomin ci gaba za su same su masu jan hankali (Galván et al., 2006 ; van Leijenhorst et al., 2009 ), kamar ta hanyar amfani da abubuwan motsa jiki kamar zane mai ban dariya da kuma bayyana aikin a matsayin wasan bidiyo (misali, "manufarku ita ce taimaka wa ɗan fashin teku a cikin wannan wasan bidiyo samun kuɗi gwargwadon iko"), wasu kawai sun aiwatar da ayyukan da aka tsara don manya (misali, Bjork et al., 2004 ; May et al., 2004 ). Wannan hanyar ta ƙarshe tana da matsala saboda dalilai da yawa. Na farko, ana yin amfani da ayyukan fMRI da aka tsara don manya a ƙarƙashin zato cewa matasa za su ga ayyukan da suka dace da manya kamar yadda manya ke yi. Na biyu, wannan kuma yana ɗauka cewa yara da matasa za su fahimci ayyukan da manya. Na uku, wannan hanyar na iya zama misali mara daɗi na sakaci mai yawa na yin la'akari na musamman yayin nazarin yara da matasa. Misali, idan masu binciken sun ji daɗin amfani da ayyukan da wataƙila ba za su yi wa yara da matasa daɗi ba, mutum zai iya mamakin ko masu binciken sun yi sakaci da aiwatar da ayyukan duba na musamman masu dacewa da yara (misali, tabbatar da cewa yaron yana jin daɗi kuma ƙwarewar tana rage damuwa gwargwadon iko) . Don tabbatar da cewa ayyukan sun dace da matasa gwargwadon iko, wasu shawarwari sun haɗa da amfani da abubuwan motsa jiki na zane mai ban dariya ko wani abu mai rai, tabbatar da lokacin amsawa mai dacewa ga yara (kamar yadda bincike da yawa suka nuna cewa yara suna da tsawon lokacin amsawa fiye da manya), da kuma sanya aikin ya zama mai sauƙi kamar yadda zai yiwu ba tare da sharuɗɗa da ƙa'idodi da yawa da yaron ke buƙatar riƙewa akan layi ba. Misali, yayin da alamun hasashen guda bakwai na iya zama masu dacewa ga babba ya tuna a cikin aikin MID (Knutson et al., 2001 ), matasa na iya ganin wannan buƙatar aikin ya fi wahala (Bjork et al., 2004 ) kuma daga baya su zama ƙasa da sha'awar aikin. Wannan daga ƙarshe zai iya haifar da ƙarancin kunna jijiyoyi, idan aka kwatanta da manya masu himma.

Taswirar aiki

Wani ƙarin la'akari da ya taimaka wajen bambance-bambance a sakamako shine matakin sarrafa lada da aka yi nazari a kai. Duk waɗannan ayyukan fMRI sun haɗa da matakai uku na asali: gabatar da alama, tsammanin lada bayan amsawar ɗabi'a, da kuma ra'ayoyi. Daga cikin binciken da aka yi bita a nan, bincike uku sun binciki tsammanin lada (Bjork et al., 2004 ; Galván et al., 2006 ; Eshel et al., 2007 ), bincike uku sun binciki martanin ra'ayoyi (Bjork et al., 2004 ; Ernst et al., 2005 ; van Leijenhorst et al., 2009 ) kuma wani bincike bai bambanta tsakanin matakai ba sai ya binciki dukkan gwajin (Mayu et al., 2004 ). Wahalar da ake fuskanta wajen nazarin waɗannan matakai daban-daban na sarrafa lada ita ce abubuwan da suka faru na kusa da lokaci (misali, matakin alama da tsammani) suna da wahalar fayyace su a cikin nazarin fMRI. A aikace, wannan yana nufin cewa yayin da mataki ɗaya kawai ya kasance abin sha'awa, siginar MR daga sauran matakai na iya zubar jini zuwa kunnawa. A wata ma'anar, yayin da masu bincike za su iya yin niyyar bincika wani ɓangare na aikin, wataƙila suna auna (da bayar da rahoto) wani ɓangare na aikin. Ba tare da bayanan da aka samo ba, ba zai yiwu a tattara daga takardu ba idan haka ne. Wannan yiwuwar na iya bayyana sakamakon da aka ruwaito daban-daban ko da lokacin da aka mayar da hankali kan bincike iri ɗaya ne. Misali, yayin da Bjork et al. ( 2004 ) da Galván et al. ( 2006 ) duka sun binciki matakin tsammani, bayanan su sun kasance akasin haka gaba ɗaya. Haka kuma, yayin da Ernst et al. ( 2005 ) da van Leijenhorst et al. ( 2009 ) suka ba da rahoton babban kunnawar ventral striatal a cikin matasa idan aka kwatanta da manya yayin amsawa, Bjork et al. ( 2004 ) sun kasa gano duk wani bambance-bambancen kunnawa tsakanin ƙungiyoyi a cikin kowane bambancin amsawa.

Wani bincike da Geier et al. ( 2009 ) suka yi kwanan nan ya nuna yadda matasa za su iya samun bayanan kunnawa daban-daban a matakai daban-daban na aikin. Waɗannan marubutan sun tsara aikin da kyau don su iya raba matakai daban-daban na aikin. A lokacin ɓangaren alama, matasa sun nuna raguwar amsawa a cikin yanayin ventral striatum idan aka kwatanta da manya. Duk da haka, a lokacin tsammanin lada, matasa iri ɗaya sun nuna ƙaruwar aiki a yanki ɗaya, idan aka kwatanta da manya. Gabaɗaya, waɗannan bayanai sun nuna cewa fannoni daban-daban na ayyukan lada na iya haifar da sakamako daban-daban kuma ya kamata a yi la'akari da su sosai lokacin yin babban bayani game da yanayin striatum na matasa da kuma jin daɗin lada.

Batutuwan Baseline

Fassarar nazarin hoton aiki na ci gaba ya dogara ne akan hankali da daidaito na hanyoyin daukar hoto da ake amfani da su don gano waɗannan canje-canje (Kotsoni et al., 2006 ). Ganin cewa ana amfani da siginar da ke dogara da matakin iskar oxygen a jini (BOLD) a matsayin ma'aunin aikin kwakwalwa a yawancin nazarin fMRI, nau'ikan masu canji iri-iri, gami da bugun zuciya, bambancin bugun zuciya da numfashi, na iya yin tasiri ga amsawar hemodynamic. Misali, bugun zuciya da saurin numfashi a cikin yara kusan sau biyu ne na manya (Kotsoni et al., 2006 ). Waɗannan bambance-bambancen ilimin halittar jiki a cikin ci gaba babban damuwa ne a cikin nazarin hoton jijiyoyi na ci gaba saboda suna iya gabatar da ƙarar amo a cikin hoton echo planar da spiral saboda motsi na huhu da diaphragm (van de Moortele et al., 2002 ). Saboda haka, ya kamata a yi la'akari da waɗannan bambance-bambancen ci gaba yayin gano tushen da ya dace. Thomason et al. ( 2005 ) sun binciki yadda bambance-bambancen ci gaba a cikin numfashi suka shafi siginar fMRI yayin da mahalarta ke numfashi akai-akai a cikin na'urar daukar hoto ba tare da yin aiki ba. Sun gano cewa ban da ƙara yawan hayaniya a cikin bayanan yaran, wannan hayaniyar ta taimaka wajen ƙara yawan kunna "tushe" a cikin yara dangane da canjin siginar kashi na manya. Kamar yadda hutawa mara aiki a cikin na'urar daukar hoto (kamar umarnin da mahalarta Thomason suka karɓa) galibi ana amfani da shi azaman yanayin farko wanda ake kwatanta duk yanayin aikin fahimta, waɗannan bambance-bambancen na iya yin tasiri mai mahimmanci da illa akan sakamakon fMRI da fassarori. Wannan tattaunawa mai faɗi game da batutuwan tushe ba sabon abu bane, kamar yadda Schlaggar et al. ( 2002 ) suka tayar da matsalar ayyukan kwatantawa masu dacewa a baya. Ko yara (da matasa) suna nuna yanayin hutu mai ƙaruwa ko raguwa zai yi tasiri ga sakamakon ƙarshe da fassarorin sakamako lokacin da aka kwatanta bayanan su da bayanan manya idan ba a yi la'akari da matsalar tushe ba kuma ana sarrafa ta yayin tsara aiki da nazarin bayanai.

An yi amfani da aƙalla nau'ikan tushe guda uku a cikin binciken da aka bayyana a nan. Bjork et al. ( 2004 ) sun bayyana tushen a matsayin matsakaicin ƙimar siginar da aka auna a duk tsawon jerin lokaci. A cikin takardar Ernst et al. ( 2005 ), gwaje-gwaje 18 (daga cikin 129) gwaje-gwaje ne na gyara waɗanda suka zama tushen farko. Wato, duk bambance-bambancen sha'awa an kwatanta su da gwaje-gwajen da aka ɗauka cewa mahalarta ba sa yin komai sai kallon giciyen gyara (duba Thomason et al., 2005 a sama don lura da yadda wannan zai iya zama matsala). Hakazalika, Galván et al. ( 2006 ) sun yi amfani da tazara tsakanin gwaji a matsayin tushen farko, wanda a lokacin aka gabatar da mahalarta da giciyen gyara. A ƙarshe, van Leijenhorst et al. ( 2009 ) da Geier et al. ( 2009 ) ba su ayyana tushen farko ba kuma maimakon haka sun samar da hotuna masu bambanci tsakanin nau'ikan gwaji daban-daban (misali, wasu nau'ikan gwajin lada marasa tabbas). Duk marubutan suna da kyakkyawan dalili na zaɓar tushen da suka yi kuma babu daidaitaccen tushe a fagen amma, a bayyane yake, ƙananan bambance-bambance a cikin tushe na iya yin tasiri mai ban mamaki akan sakamakon ƙarshe. Misali, idan matasa suna da tushe mafi girma (ko ƙasa) na hutu fiye da manya, hanyar cirewa (misali, kwatanta bambancin hoto) da aka yi amfani da shi a cikin nazarin fMRI na iya haifar da fassarar da ba daidai ba.

Duk da cewa amincewa kan daidaitaccen tushe ba abu ne mai yiwuwa ba kuma ba shi da kyau, kamar yadda bambance-bambance a cikin tambayoyi da ayyukan gwaji ke buƙatar buƙatun tushe na mutum ɗaya, akwai hanyoyin tabbatar da cewa tushen da aka zaɓa a cikin nazarin mutum ɗaya yana da kamanceceniya a cikin ƙungiyoyi. Hanya ɗaya don kauce wa waɗannan bambance-bambancen ci gaba na asali a cikin siginar fMRI mai hutawa shine a kafa tushen tushe daban-daban ga kowane rukuni sannan a kwatanta yanayin aiki a cikin rukuni. Fakitin software da yawa na neuroimaging, kamar FSL, suna ba da damar wannan nau'in bincike ba tare da yin illa ga kwatancen rukuni na ƙididdiga ba. Hanya ta biyu ita ce da farko a tabbatar da cewa bambance-bambancen kunna sigina don yanayin tushe ba su da bambanci sosai tsakanin ƙungiyoyin shekaru kafin kwatancen aikin fahimta na gaba. A ƙarshe, wata hanya daban za ta kasance a kwatanta matasa da manya kawai waɗanda ke nuna irin wannan tsarin kunnawa na asali. Wannan hanyar za ta yi kama da daidaitawar aiki bayan hoc da aka bayyana a baya don bayanan halayya (Schlaggar et al., 2002 ).

Bambancin Mutum a cikin Sensitivity Reward

Duk da cewa aikin da aka gabatar zuwa yanzu ya nuna cewa samartaka lokaci ne mai tsawo na lada, ba dukkan matasa ne masu neman lada ba. An yaba da mahimmancin bincika bambance-bambancen ɗabi'a da ayyukan jijiyoyi a cikin samfuran manya (misali, Tom et al., 2007 ) amma an gudanar da ƙaramin aiki a cikin al'ummomin ci gaba. Neman lada da halayen ɗaukar haɗari (misali, caca da shan miyagun ƙwayoyi ba bisa ƙa'ida ba) sun fi yawa a cikin mutanen da ke da takamaiman halayen halayya, kamar sabon abu mai girma da neman jin daɗi (Willis et al., 1994 ). Abin da ya dace da wannan bita shine cewa kunna ventral striatum yana annabta haɗarin da ke da alaƙa da lada a matakin bambancin mutum ɗaya (Montague da Berns, 2002 ; Matthews et al., 2004 ; Kuhnen da Knutson, 2005 ). Misali, mutanen da suka nuna ƙarin kunnawa a cikin ventral striatum kafin zaɓin caca sun fi yin zaɓi mai haɗari, maimakon aminci, (Kuhnen da Knutson, 2005 ). Gabaɗaya, binciken da aka yi a baya ya rubuta bambance-bambance masu ban mamaki a cikin ingancin sarrafa fahimta (Fan et al., 2002 ), wanda ya zama dole don daidaita kai a cikin yanayi mai lada. A zahiri, ikon karkatar da hankali daga abubuwan da ke haifar da lada yayin jinkirin aikin gamsuwa a cikin yara ƙanana yana annabta ikon sarrafa fahimta daga baya a rayuwa (Eigsti et al., 2006 ). Tare, waɗannan nazarin sun jaddada mahimmancin la'akari da bambance-bambancen mutum a cikin gogewa, hali da kunna jijiyoyi lokacin bincika ayyukan halayyar kwakwalwa masu rikitarwa kamar sarrafa lada a cikin al'ummomin ci gaba. A cikin wani bincike na baya-bayan nan (Galván et al., 2007 ), mun bincika bambance-bambancen mutum don taimakawa wajen warware rikice-rikicen da ke haifar da ƙaruwar rauni a cikin wasu mutane ga halayen da ke haifar da lada da sakamako mara kyau, kamar jaraba. Hanyarmu ita ce bincika alaƙar da ke tsakanin aiki a cikin kewayen jijiyoyi masu alaƙa da lada a cikin tsammanin babban lada na kuɗi tare da ma'aunin halayen mutum na ɗaukar haɗari da sha'awa a cikin samartaka. An sami hotunan fMRI da sikelin ƙimar kai na rashin sani na halayen haɗari, fahimtar haɗari da sha'awa a cikin mutane tsakanin shekaru 7 da 29. Babban abin da aka gano shi ne cewa akwai kyakkyawar alaƙa tsakanin ayyukan NAcc da yuwuwar shiga cikin halaye masu haɗari a cikin ci gaba; wato, mutane da suka fi fuskantar haɗarin yawan halayen haɗari a cikin "rayuwa ta gaske" sun fi ɗaukar ventral striatum a cikin dakin gwaje-gwaje. Waɗannan binciken sun nuna cewa a lokacin samartaka, wasu mutane na iya fuskantar haɗarin shiga cikin halaye masu haɗari saboda canje-canjen ci gaba a yankuna masu arzikin dopamine tare da bambancin ra'ayi a cikin sha'awar wani mutum na shiga cikin halaye masu haɗari. Waɗannan nazarin kyakkyawan wuri ne don bincika rawar da bambance-bambancen mutum ke takawa a cikin lada. Duk da haka, aikin nan gaba yana buƙatar bincika alaƙar jijiyoyi na lada wanda ya haɗa da jinsi, shekaru, matakin balaga da bambance-bambancen ƙabila.

Menene Sakamako ga Dan Adam?

Yawancin nazarin da aka yi nazari a sama sun yi amfani da kuɗi a matsayin binciken lada, domin lada ce mai sauƙi a sarrafa, tana haifar da ɗaukar ma'aikata masu wadataccen dopamine, kuma an yi amfani da ita sosai a cikin samfuran lada na manya. Duk da haka, matasa suna samun kwarin gwiwa ta hanyar fiye da lada na kuɗi da nazarin da ke amfani da lada na zamantakewa, sabon abu da na farko waɗanda ke ƙarfafa matasa na iya haskaka sabon haske kan tsarin lada. Abin da ke haifar da canje-canje masu lada tare da ci gaba, don haka abin da matasa ke ɗauka mai lada ta musamman, dangane da yara da manya, na iya sanar da fagen game da tsarin dopamine na asali. Misali, yayin da yara ke samun lada ta hanyar masu ƙarfafawa na farko, kamar sukari, matasa suna ganin hulɗar takwarorinsu ta fi lada fiye da yara da manya (Csikszentmihalyi et al., 1977 ). Wani bincike ya nuna ƙaruwar ɗaukar ma'aikata na ventral striatum zuwa kallon hotuna na abokan hulɗa da ake so a zamantakewa, amma ba waɗanda ba a so ba (Guyer et al., 2009 ). Ba tare da ingantaccen sarrafa takwarorin da ake so a zamantakewa a matsayin abubuwan ƙarfafawa masu lada ba, ba zai yiwu a san ko, hakika, matasa suna ganin abokan hulɗa da ake so a zamantakewa sun fi lada fiye da wasu ba amma wannan binciken yana da alaƙa da tsarin dopamine mai wadataccen dopamine a cikin fahimtar matasa ga hulɗar zamantakewa. Saboda haka, abin da ke da lada da kuma yanayin da aka gabatar da lada sune muhimman abubuwan da za a yi la'akari da su yayin kwatanta kwarin gwiwa, hali da kuma yanayin lada a cikin matasa idan aka kwatanta da sauran ƙungiyoyi. Wannan ya fi dacewa da halayen ɗaukar haɗari masu kyau a cikin matasa (Steinberg, 2004 ). Idan aka kwatanta da manya ko yara, matasa sun fi iya rarraba ɗaukar haɗari a matsayin "nishaɗi" ko lada (Maggs et al., 1995 ); wannan yana nuna cewa a martanin wata dama mai haɗari, matasa na iya shiga tsarin dopamine fiye da sauran ƙungiyoyin shekaru, wanda zai iya ba da gudummawa ga ƙaruwar halayen ɗaukar haɗari. An sake duba wannan lamari sosai a wasu wurare (misali, Steinberg, 2004 ; Ernst da Mueller, 2008 ; Somerville et al., 2009 ).

Matakan bincike na gaba

Wannan bita bai haɗa da wallafe-wallafe masu yawa kan ci gaban hormones ba kamar yadda suke da alaƙa da canje-canjen halaye a lokacin samartaka kamar yadda aka sake duba shi sau da yawa a wasu wurare (Spear, 2000 ). Duk da haka, hulɗa mai rikitarwa tsakanin tsarin dopamine da canje-canje a cikin hormones a lokacin samartaka na iya taimakawa ga halayen da suka shafi lada da aka bayyana. A cikin aikin nan gaba, tsara gwaje-gwajen da za su iya tantance yadda aikin kewaye mai arzikin dopamine ke shiga tsakani ta hanyar canje-canje a cikin hormones na iya samar da fahimta mai amfani game da wannan haɗin gwiwa mai rikitarwa.

Haka kuma, ƙarin bincike kan yadda canje-canje a cikin yanayin barci ke shafar aikin jijiyoyi a lokacin samartaka zai zama wani muhimmin fanni na bincike. Shaidu da aka nuna sun nuna cewa barci yana da mahimmanci ga aikin kwakwalwa da ci gabanta (Benca, 2004 ; Hagenauer et al., 2009 ). Binciken da aka yi kwanan nan kan wannan tambaya mai mahimmanci ya ba da haske mai mahimmanci game da yadda canje-canjen da ke faruwa a cikin yanayin barci na iya ƙara ta'azzara halayen da suka shafi matasa (Dahl da Lewin, 2002 ; Holm et al., 2009 ). Holm et al. ( 2009 ) sun nuna cewa rashin ingancin barci mai kyau da ƙarancin mintuna na barci suna da alaƙa da raguwar ayyukan tashin hankali yayin tsammanin sakamako da sakamako (Holm et al., 2009 ). Waɗannan bayanan suna nuna mahimmancin la'akari da tasirin mahallin kan lada mai alaƙa da jijiyoyi a cikin ci gaba.

Rahotanni daban-daban sun lura da bambancin jinsi a cikin ci gaban tsarin dopamine a cikin samfuran dabbobi (Andersen et al., 1997 ) da aikin MRI na tsari (Giedd et al., 2004 ). Duk da haka, wannan fannin bincike ba a yi nazari sosai a cikin nazarin MRI mai aiki ba, wataƙila saboda ƙuntatawa na aiki da aka sanya ta hanyar ƙarancin girman samfura a cikin waɗannan nazarin. Wannan tasirin wani yanki ne mai mahimmanci na nazari domin akwai bambance-bambancen jinsi da suka fi yawa a farkon da kuma kula da wasu cututtukan lafiyar kwakwalwa waɗanda ke da alaƙa da aikin dopamine mara kyau (Paus et al., 2008 ).

karshe

Wannan bita ya fara da tambaya mai zuwa: shin tsarin dopamine yana da ƙarancin amsawa ga lada a lokacin samartaka? Binciken da aka bayyana a cikin wannan bita ya ba da shaida mara tabbas cewa tsarin lada yana fuskantar manyan canje-canje a lokacin samartaka. Bugu da ƙari, suna nuna goyon baya mai ƙarfi ga hasashen cewa tsarin dopamine yana da matuƙar amsawa, ko kuma yana da yawan aiki, don mayar da martani ga lada a lokacin samartaka . Yayin da aikin farko na neuroimaging (Bjork et al., 2004 ) ya zama kamar yana ba da goyon baya ga hasashe na tsarin lada mai ƙarancin amsawa, bincike da yawa tun daga lokacin sun samar da bayanai waɗanda ke ba da tallafi ga tsarin lada mai yawan aiki a lokacin samartaka. Saboda haka, filin yana kama da yana haɗuwa akan wannan ƙarshe na ƙarshe (Casey et al., 2008 ; Steinberg, 2008 ; Ernst et al., 2009 ; Somerville et al., 2009 ). Duk da haka, ƙananan bambance-bambance a cikin magudin gwaji, fassarar da mahallin muhalli suna da tasiri mai mahimmanci akan wannan gabaɗaya. Kamar yadda aka nuna mafi kyau a cikin aikin kwanan nan na Geier et al. ( 2009 ), fannoni daban-daban na lada suna daidai da bambancin yanayin jijiyoyi a lokacin samartaka, ta yadda gabatar da farko na alamar hasashen lada ba ya haifar da irin wannan yawan aiki kamar tsammanin lada mai zuwa. A cikin aikinmu, matasa 'yan adam sun nuna ƙaruwar kunnawa, idan aka kwatanta da yara da manya, a cikin NAcc mai arzikin dopamine don mayar da martani ga babban lada amma sun nuna raguwar kunnawa a wannan yanki don mayar da martani ga ƙarancin lada (Galván et al., 2006 ). Don haka, abin da ke ba da lada ga matashi zai yi tasiri ga yanayin da ke cikin lada da ɗaukar haɗari da kuma, wataƙila, ɗabi'a ta gaba. Darajar lada ba ta cika ba ce kuma ana godiya da lada a cikin mahallin wasu lada da ake da su. Matasa na iya zama masu matuƙar damuwa ga waɗannan mahallin da ke canzawa.

A taƙaice, yayin da babu shakka cewa tsarin lada yana fuskantar manyan canje-canje a cikin ci gaba a lokacin samartaka, ba za a iya tantance ainihin siffofin waɗannan abubuwan da suka faru na balaga cikin sauƙi ba kuma za su buƙaci ƙarin bincike, a cikin adabin dabbobi da na ɗan adam. Ta hanyar kafa bincike kan tsarin dopamine a cikin binciken dabbobi, za mu iya fara hana fassarar bayanai daga aikin ɗan adam, don fahimtar abin da ke canzawa daidai a cikin tsarin dopamine mai tsauri wanda ke sa matasa su shiga cikin manyan halaye na neman lada.

Fuskantarwa na Bayyana Shawarwari

Marubucin ya furta cewa an gudanar da binciken ne idan ba a samu wata kasuwanci ko kudi ba wanda za a iya kwatanta shi a matsayin rikici mai ban sha'awa.

Acknowledgments

Marubucin ya yarda da shawarar da mambobin Galván Lab suka bayar, masu bincike guda biyu da kuma tattaunawa da Brad Schlaggar game da batutuwa.

References

  1. Andersen SL, Dumont NL, Teicher MH (1997). Bambance-bambancen bunkasa a cikin dopamine kira rufewa ta hanyar 7-OH-DPAT. Naunyn Schmiedebergs Arch. Pharmacol. 356, 173-181.10.1007 / PL00005038 [PubMed] [Cross Ref]
  2. Andersen SL, Gazzara RA (1993). Tsarin jigilar maye gurbin apomorphine na sabuntawar kwayoyin neostriatal: effects of release release. J. Neurochem. 61, 2247-2255.10.1111 / j.1471-4159.1993.tb07466.x [PubMed] [Cross Ref]
  3. Andersen S. L, Teicher MH (1999). Cyclic adenosine monophosphate (CAMP) ya canza canji a fadin periadolescence da yankin. Hotuna da aka gabatar a taron taron kungiyar na Neuroscience, Miami Beach, Florida.
  4. Andersen S. L, Teicher MH (2000). Dopamine mai karɓar raƙuman ƙwayar cuta a cikin ƙwayar farko yayin lokacin haɗari a cikin berayen. Yanayin 37, 167-169.10.1002 / 1098-2396 (200008) 37: 2 <167 :: AID-SYN11> 3.0.CO; 2-B [PubMed] [Cross Ref]
  5. Andersen SL, Thompson AP, Krenzel E., Teicher MH (2002). Shirye-shiryen Pubertal a cikin hormones na gonadal ba su haifar da kariyar haɓakaccen mai karɓar kwayar dopamine. Psychoneuroendocrinology 27, 683-691.10.1016 / S0306-4530 (01) 00069-5 [PubMed] [Cross Ref]
  6. Bandettini PA, Ungerleider LG (2001). Daga neuron zuwa BOLD: sabon haɗin. Nat. Neurosci. 412, 864-866.10.1038 / nn0901-864 [PubMed] [Cross Ref]
  7. Benca RM (2004). Dokar barci da arousal: Gabatarwa zuwa sashi VII. Ann. NY Acad. Sci. 1021, 260-261.10.1196 / annals.1308.030 [PubMed] [Cross Ref]
  8. Berridge KC, Robinson TE (1998). Mene ne muhimmancin dopamine a sakamakon: sakamako mai ban mamaki, ilmantarwa ga sakamako, ko maida hankali? Brain Res. Brain Res. Rev. 28, 309-369.10.1016 / S0165-0173 (98) 00019-8 [PubMed] [Cross Ref]
  9. Bjork JM, Knutson B., Fong GW, Caggiano DM, Bennett SM, Hommer DW (2004). Abubuwan da ke haifar da kwakwalwa a cikin matasa: kamantake da bambanci daga matasan. J. Neursoci. 24, 1793-1802. [PubMed]
  10. Blum K., Braverman E., Holder J., Lubar J., Monastra V., Miller D., Lubar J., Chen T., Comings D. (2000). Sashin ciwo na sakamako: samfurin nazarin halittu don ganewar asali da kuma kula da halin da ba shi da haɓaka, halayya da kuma tilasta. J. Xoxoxic Drugs 2, 1-112. [PubMed]
  11. Blum K., Cull JG, Braverman ER, Comings DE (1996). Raunin rashin ciwo. Am. Sci. 84, 132-145.
  12. Bolanos CA, Glatt SJ, Jackson D. (1998). Biyan kuɗi zuwa kwayoyi masu maganin dopaminergic a cikin ratsi masu tsinkaye-bambanci: bincike na jiki da kuma bincike neurochemical. Dev. Brain Res. 111, 25-33.10.1016 / S0165-3806 (98) 00116-3 [PubMed] [Cross Ref]
  13. Brenhouse HC, Sonntag KC, Andersen SL (2008). D1 bayani mai karfin maganin dopamine na hanyar magance nau'in haɗin gwanin kafa na farko: dangantaka da ingantaccen kwarewa game da maganin miyagun ƙwayoyi a lokacin yaro. J. Neurosci. 28, 2375-2382.10.1523 / JNEUROSCI.5064-07.2008 [PubMed] [Cross Ref]
  14. Casey BJ, Galván A., Hare TA (2005). Canje-canje a cikin tsarin aiki na cizon sauro yayin ci gaba da haɓaka. Curr. Koma. Neurobiol. 15, 239-244.10.1016 / j.conb.2005.03.012 [PubMed] [Cross Ref]
  15. Casey BJ, Getz S., Galván A. (2008). Ƙwararren matasa. Dev. Rev. 28, 62-77. [PMC free article] [PubMed]
  16. Kariya V., Kennedy D., Richelme C., Rademacher J., Filipek P. (1996). Kwanan kwakwalwa na shekaru 7-11 na kwakwalwa na mutum: bincike mai zurfi dangane da hotunan hotuna mai kwakwalwa. Cereb. Cortex 6, 726-736.10.1093 / cercor / 6.5.726 [PubMed] [Cross Ref]
  17. Chambers RA, Taylor JR, Potenza MN (2003). Ƙirƙirar motsi na motsa jiki a lokacin yaro: wani lokaci mai mahimmanci na farfadowa. Am. J. Masanin 160, 1041-1052.10.1176 / appi.ajp.160.6.1041 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  18. Csikszentmihalyi M., Larson R., Prescott S. (1977). Ilimin halayyar ilimin halayen yara da kwarewa. J. Youth Adolesc. 6, 281-294.10.1007 / BF02138940 [Cross Ref]
  19. Dahl RE (2004). Ƙaramar ƙwaƙwalwar ƙwararrun ƙwararrun ƙwaƙwalwar ajiya: lokacin damuwa da dama. Ann. NY Acad. Sci. 1021, 1-22.10.1196 / annals.1308.001 [PubMed] [Cross Ref]
  20. Dahl RE, Lewin DS (2002). Hanyoyi zuwa tsarin kula da barci na lafiyar matasa da kuma hali. J. Adolesc. Lafiya 31, 175-184.10.1016 / S1054-139X (02) 00506-2 [PubMed] [Cross Ref]
  21. DeGraff C., Zandstra E. (1999). Jin dadi da kuma jin dadi a yara, matasa da manya. Physiol. Behav. 67, 513-520.10.1016 / S0031-9384 (99) 00090-6 [PubMed] [Cross Ref]
  22. Eigsti IM, Zayas V., Mischel W., Shoda Y., Ayduk O., Dadlani MB, Davidson MC, Lawrence Aber J., Casey BJ (2006). Bayyana ƙwarewar fahimta daga makarantar sakandare har zuwa tsufa da matasa. Psychol. Sci. 17, 478-484.10.1111 / j.1467-9280.2006.01732.x [PubMed] [Cross Ref]
  23. Ernst M., Mueller SC (2008). Ƙwaƙwalwar ƙwararrun ƙwararrun mutane: abubuwan da ke ganewa daga aikin da ke tattare da bincike. Dev Neurobiol 68, 729-743.10.1002 / dneu.20615 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  24. Ernst M., Nelson EE, Jazbec SP, McClure EB, Monk CS, Leibenluft E., Blair J., Pine DS (2005). Amygdala da nucleus sunyi girma a cikin martani ga karɓa da kuma ɓacewa ga masu karu da matasa. Neuroimage 25, 1279-1291.10.1016 / j.neuroimage.2004.12.038 [PubMed] [Cross Ref]
  25. Ernst M., Romeo RD, Andersen SL (2009). Kwayoyin halitta na ci gaba da halayyar motsa jiki a lokacin samari: taga a cikin tsarin tsari. Pharmacol. Biochem. Behav. 93, 199-211.10.1016 / j.pbb.2008.12.013 [PubMed] [Cross Ref]
  26. Eshel N., Nelson EE, Blair RJ, Pine DS, Ernst M. (2007). Ƙananan maɓalli na zaɓin zabi a cikin tsofaffi da matasa: ci gaban ƙaddamarwa na baya-baya da kuma bayanan ƙuƙwalwa. Neuropsychologia 45, 1270-1279.10.1016 / j.neuropsychologia.2006.10.004 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  27. Fan J., McCandliss B. D, Sommer T., Raz A., Poser MI (2002). Gwada yadda ya dace da kuma 'yancin kai na cibiyoyin sadarwa na hankula. J. Cogn. Neurosci. 14, 340-347.10.1162 / 089892902317361886 [PubMed] [Cross Ref]
  28. Galván A., Hare TA, Parra CE, Penn J., Voss H., Glover G., Casey BJ (2006). Tun da farko ci gaba da haɓaka da haɗin da ke da dangantaka da magungunan orbitofrontal zai iya haifar da halayyar haɗari a matasan. J. Neurosci. 26, 6885-6892.10.1523 / JNEUROSCI.1062-06.2006 [PubMed] [Cross Ref]
  29. Galván A., Hare TA, Voss H., Glover G., Casey BJ (2007). Rikicin dan damuwa da kwakwalwa masu ado: wanda ke cikin haɗari? Dev. Sci. 10, 1-7. [PubMed]
  30. Geier CF, Terwilliger R., Teslovich T., Velanova K., Luna B. (2009). Ƙididdigewa a cikin aikin sarrafawa da kuma tasirinsa a kan kulawar hanawa a lokacin yaro. Cereb. Cortex [Epub gaba da bugu]. [PMC free article] [PubMed]
  31. Giedd JN (2004). MRI mai gina jiki na jariri. Ann. NY Acad. Sci. 1021: 77.10.1196 / annals.1308.009 [PubMed] [Cross Ref]
  32. Giedd JN, Blumenthal J., Jeffries NO, Castellanos FX, Liu H, Zijdenbos A., Paus T., Evans AC, Rapoport JL (1999). Ci gaban ƙwayar cuta a lokacin yarinya da kuma yarinya: nazarin MRI mai tsawo. Nat. Neurosci. 2, 861-863.10.1038 / 13158 [PubMed] [Cross Ref]
  33. Giedd JN, Snell J., Lange N., Rajapakse J., Casey B., Kozuch P., Vaituzis A., Vauss Y., Hamburger S., Kaysen D., Rapoport JL (1996). Hanyoyin mahimmanci na yanayin kwakwalwar kwakwalwar mutum: shekaru 4-18. Cereb. Cortex 6 551-560.10.1093 / cercor / 6.4.551 [PubMed] [Cross Ref]
  34. Gogtay N., Giedd JN, Lusk L., Hayashi KM, Greenstein D., Vaituzis AC, Nugent TF, III, Herman D. H, Classen LS, Toga AW, Rapoport JL, Thompson PM (2004). Tsarin mahimmanci na tasiri na ci gaban dan Adam a lokacin yarinya ta hanyar girma. Shaida. Natl. Acad. Sci. Amurka 101, 8174-8179.10.1073 / pnas.0402680101 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  35. Guyer AE, McClure-Eone EB, Shiffrin ND, Pine DS, Nelson EE (2009). Gudanar da ƙananan ƙwayoyin halitta daidai ne da ana tsammani ƙwaƙwalwar ƙwararrun matasa a lokacin samari. Child Dev. 80, 1000-1015.10.1111 / j.1467-8624.2009.01313.x [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  36. Hagenauer M. H, Perryman JI, Lee TM, Carskadon MA (2009). Yara ya canza canji a cikin tsarin jiki da kuma circadian na barci. Dev. Neurosci. 31, 276-284.10.1159 / 000216538 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  37. Holm SM, Forbes EE, Ryan ND, Phillips ML, Tarr JA, Rahl RE (2009). Ayyukan ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwar ƙwararriyar da aka biya da barci a farkon lokacin haihuwa da kuma tsakiyar / ci da matasa. J. Adolesc. Lafiya 45, 319-320.10.1016 / j.jadohealth.2009.04.001 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  38. Kennedy DN, Haselgrove C., McInerney S. (2003). Kwararrun kwayoyin cutar ta MRI na al'ada da kuma ci gaban kwakwalwa. Ment. Kashe Dev. Disabil. Res. Rev. 9, 155-160.10.1002 / mrdd.10075 [PubMed] [Cross Ref]
  39. Knutson B., Fong GW, Adams CM, Varner JL, Hommer D. (2001). Dissociation na sakamako jira da sakamakon da taron-related fMRI. Neuroreport 12, 3683-3687.10.1097 / 00001756-200112040-00016 [PubMed] [Cross Ref]
  40. Koob GF, Swerdlow NR (1988). Ayyukan sarrafawa daga tsarin tsarin kwayoyin mesolimbic. Ann. NY Acad. Sci. 537, 216-227.10.1111 / j.1749-6632.1988.tb42108.x [PubMed] [Cross Ref]
  41. Kotsoni E., Byrd D., Casey BJ (2006). Bayanai na musamman don yanayin haɓakaccen halayen halayen magnetic aikin yara na yara. J. Magn. Reson. Hoto 23,877-886.10.1002 / jmri.20578 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  42. Kuhnen CM, Knutson B. (2005). Hanyar da ke tattare da hadarin kudi na ɗauka. Neuron 47, 763-770.10.1016 / j.neuron.2005.08.008 [PubMed] [Cross Ref]
  43. Larson R., Asmussen L. (1991). Jin haushi, damuwa, da kuma ciwo a farkon samari: Ƙarar Ƙarshen Duniya na Mutuwar Mutuwar. New York, NY: Aldine de Gruyter.
  44. Laviola G., Macri S., Morley-Fletcher S., Adriani W. (2003). Yanayin haɗari na haɗari a cikin yara masu yarinya: ilimin psychobiological determinants da farkon asalin halittar asalin halitta. Neurosci. Biobehav. Rev. 27, 19-31.10.1016 / S0149-7634 (03) 00006-X [PubMed] [Cross Ref]
  45. Laviola G., Pascucci T., Pieretti S. (2001). Tsarin dopamine na nuna damuwa ga D-amphetamine a cikin periadolescent amma ba a cikin ratsan balaga. Pharmacol. Biochem. Behav. 68, 115-124.10.1016 / S0091-3057 (00) 00430-5 [PubMed] [Cross Ref]
  46. Logothetis N., Pauls J., Augath M., Trinath T., Oeltermann A. (2001). Binciken neurophysiological akan asalin alamar fMRI. Yanayin 412,150-157.10.1038 / 35084005 [PubMed] [Cross Ref]
  47. Maggs J. L, Almeida D. M, Galambos NL (1995). Kamfanin Risky: ma'anar ma'anar matsalar rashin matsala ga matasa. J. Early Adolesc. 15, 344-362.10.1177 / 0272431695015003004 [Cross Ref]
  48. Matthews SC, Simmons AN, Lane SD, Paulus MP (2004). Zaɓin zaɓin da ƙwayar mahaifa ta haɓaka a yayin yin yanke shawara game da haɗari. Neuroreport 15, 2123-2127.10.1097 / 00001756-200409150-00025 [PubMed] [Cross Ref]
  49. May JC, Delgado MR, Dahl RE, Stenger VA, Ryan ND, Fiez JA, Carter CS (2004). Abubuwan da suka shafi abubuwan da suka shafi abubuwan da suka shafi abubuwan da suka shafi aikin kwakwalwa da ke cikin kwakwalwa a cikin yara da matasa. Biol. 55 masu ilimin zuciya, 359-366.10.1016 / j.biopsych.2003.11.008 [PubMed] [Cross Ref]
  50. Montague DM, Lawler CP, Mailman RB, Gilmore JH (1999). Tsarin cigaba na mai karɓa na DDRNUMX na dopamine a cikin ƙunƙwan mutum da ƙaddamar. Neuropsychopharmacology 1, 21-641 / S649.10.1016-0893X (133) 99-00062 [PubMed] [Cross Ref]
  51. Montague PR, Berns GS (2002). Yankunan tattalin arziki da mahimman kwayoyin halitta. Neuron 36, 265-284.10.1016 / S0896-6273 (02) 00974-1 [PubMed] [Cross Ref]
  52. Montague PR, Hyman SE, Cohen JD (2004). Matsayi na yin amfani da dopamine a tsarin kulawa. Yanayin 431,379-387.10.1038 / yanayi03015 [PubMed] [Cross Ref]
  53. Palacios JM, Camps M., Corte R., Bayani A. (1988). Ma'aikata masu karɓar kwayoyin halitta a kwakwalwa ta mutum. J. Neural. Sanya. Suppl. 27, 227-235. [PubMed]
  54. Panksepp J. (1998). Neman Neuroscience. New York, Oxford University Press.
  55. Paus T., Keshavan M, Giedd JN (2008). Me yasa yawancin cututtuka na hankalinsu ya fito a lokacin samari? Nat. Rev. Neurosci. 9, 947-957. [PMC free article] [PubMed]
  56. Rutter M., Graham P., Chadwick O., Yule W. (1976). Yaro matsala: gaskiya ko fiction? J. Child Psychol. 17 masu ilimin zuciya, 35-56.10.1111 / j.1469-7610.1976.tb00372.x [PubMed] [Cross Ref]
  57. Schlaggar BL, Brown TT, Lugar HM, Visscher KM, Miezin FM, Petersen SE (2002). Ƙananan bambance-bambancen neuroanatomical aiki tsakanin manya da yara a makaranta a cikin aiki na kalmomi ɗaya. Kimiyya 296, 1476-1479.10.1126 / kimiyya.1069464 [PubMed] [Cross Ref]
  58. Schultz W. (1998). Alamar sakamako na ladabi na lambobin dopamine. J. Neurophysiol. 80, 1-27. [PubMed]
  59. Seeman P., Bzowej NH, Guan H.-C., Bergeron C., Becker LE, Reynolds GP, Bird ED, Riederer P., Jellinger K., Watanabe S., Tourtellotte WW (1987). Cikakken mutum na kwakwalwa na dopamine a cikin yara da tsofaffi. Synapse 1, 399-404.10.1002 / syn.890010503 [PubMed] [Cross Ref]
  60. Shaw P., Kabani NJ, Lerch JP, Eckstrand K., Lenroot R., Gogtay N., Greenstein D., Classen L., Evans A., Rapoport JL, Giedd JN, Hikimar SP (2008). Hanyoyin da ke tattare da neurodevelopmental na cortex na mutum. J. Neurosci. 28, 3586-3594.10.1523 / JNEUROSCI.5309-07.2008 [PubMed] [Cross Ref]
  61. Somerville LH, Jones RM, Casey BJ (2009). Lokaci na canji: Abubuwan da ke da ƙwayar jiki da kuma ƙwayoyin hanyoyi ne na yaro da hankali ga abubuwan da ke da mahimmanci. Brain Cogn. [Epub gaban bugawa]. [PMC free article] [PubMed]
  62. Sowell ER, Peterson BS, Thompson PM, Maraba da SE, Henkenius AL, Toga AW (2003). Tsarin mawuyacin canji a fadin rayuwar mutum. Nat. Neurosci. 6, 309-315.10.1038 / nn1008 [PubMed] [Cross Ref]
  63. Sowell ER, Thompson PM, Holmes CJ, Jernigan TL, Toga AW (1999). A cikin abin da yake nunawa ga ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwar ƙwararru a gabanta da kuma yankuna masu sassaucin ra'ayi. Nat. Neurosci. 2, 859-861.10.1038 / 13154 [PubMed] [Cross Ref]
  64. Spear LP (2000). Ƙwaƙwalwar ƙwararrun matasa da kuma abubuwan da suka shafi shekarun haihuwa. Neurosci. Biobehav. Rev. 24, 417-463.10.1016 / S0149-7634 (00) 00014-2 [PubMed] [Cross Ref]
  65. Stamford JA (1989). Ƙaddamarwa da tsufa na ƙirar ƙwayoyin tsarin kwayoyin na nigrostriatal sunyi nazari tare da cyclic voltammetry. J. Neurochem. 52, 1582-1589.10.1111 / j.1471-4159.1989.tb09212.x [PubMed] [Cross Ref]
  66. Steinberg L. (2004). Rashin damuwa a lokacin yarinya: menene canje-canje, me yasa? Ann. NY Acad. Sci. 1021, 51-58.10.1196 / annals.1308.005 [PubMed] [Cross Ref]
  67. Steinberg L. (2005). Hanyoyin da ke tattare da yanayin zamantakewar al'umma game da yaduwar yara. Dev. Rev. 28, 78-106.10.1016 / j.dr.2007.08.002 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  68. Steinberg L. (2008). Abubuwan da ke tattare da zamantakewa na zamantakewa game da hadarin yara. Dev. Rev 28, 78-106.10.1016 / j.dr.2007.08.002 [PMC free article] [PubMed] [Cross Ref]
  69. Tarazi FI, Tomasini EC, Baldessarini RJ (1998). Rahoton ƙididdigar ƙwayoyin dopoman D4 kamar su masu karɓar raga a cikin yankuna masu launi: kwatanta da masu karɓa na D2. Dev. Brain Res. 110, 227-233.10.1016 / S0165-3806 (98) 00111-4 [PubMed] [Cross Ref]
  70. Tarazi FI, Tomasini EC, Baldessarini RJ (1999). Rahoton ƙididdigar cibiyoyin ƙwararrun dopodin D1 kamar su masu kwakwalwa da ƙananan kwakwalwa na striatolimbic. Dev. Neurosci. 21, 43-49.10.1159 / 000017365 [PubMed] [Cross Ref]
  71. Teicher MH, Andersen SL, Hostetter JC, Jr. (1995). Tabbatar shaida ga pruning receptor pruning tsakanin matasa da girma a striatum amma ba tsakiya accumbens. Dev. Brain Res. 89, 167-172.10.1016 / 0165-3806 (95) 00109-Q [PubMed] [Cross Ref]
  72. Teicher MH, Barber NI, Gelbard HA, Gallitano AL, Campbell A, Marsh E, Baldessarini RJ (1993). Ƙananan bambance-bambance a cikin mummunan tsarin da ake kira nigrostriatal da mesocorticolimbic zuwa haloperidol. Neuropsychopharmacology 9, 147-156. [PubMed]
  73. Thomason ME, Burrows BE, Gabrieli JDE, Glover GH (2005). Riƙewar haɓaka yana nuna bambance-bambance a alamar FMRI BOLD a yara, da kuma manya. Neuroimage 25, 824-837.10.1016 / j.neuroimage.2004.12.026 [PubMed] [Cross Ref]
  74. Tom SM, Fox CR, Trepel C., Poldrack RA (2007). Dalili mai zurfi na rashin hasara a cikin yanke shawara a cikin hadarin. Kimiyya 315, 515-518.10.1126 / kimiyya.1134239 [PubMed] [Cross Ref]
  75. van de Moortele PF, Pfeuffer J., Glover GH, Ugurbil K., Hu X. (2002). Rahoton B0 da ke motsa jiki da kuma rabawa a cikin kwakwalwar mutum a 7 Tesla. Magn. Reson. Mad. 47, 888-895.10.1002 / mrm.10145 [PubMed] [Cross Ref]
  76. van Leijenhorst L., Zanolie K., van Meel CS, Westenberg P. M, Rombouts S. A, Crone EA (2009). Mene ne ke motsa yaro? Yankunan Brain suna watsa labarun sakamako a fadin lokacin samari. Cereb. Cortex [Epub gaba da bugu]. [PubMed]
  77. Watson D., Clark L. (1984). Dalili mai ma'ana: dabi'a don kwarewa da jihohi. Psychol. Bull. 96, 465-490.10.1037 / 0033-2909.96.3.465 [PubMed] [Cross Ref]
  78. Willis TA, Vacarro D., McNamara G. (1994). Neman sabon abu, ɗaukar haɗari, da gine-gine masu alaƙa kamar masu hangen nesa game da cin zarafin samartaka: aikace-aikacen ka'idar Cloniger. J. Subst. Zagi 6, 1-20.10.1016 / S0899-3289 (94) 90039-6 [PubMed] [Cross Ref]