Kuna tunanin Juyin Halitta Game da Iyaka (2014)

. 2014 Juni; 87 (2): 99-112.

An buga a kan layi ta 2014 Jun 6.

PMCID: PMC4031802

Mayar da hankali: Kiba

Abstract

Kiba mai yawa, ciwon sukari, da cututtukan metabolism suna girma da damuwa game da lafiyar duniya, amma duk da haka ba a fahimci abubuwan da suke haddasa su ba. Bincike a cikin etiology na cututtukan kiba yana da tasiri sosai ta fahimtarmu game da tushen juyin halitta na sarrafa metabolism. Kimanin rabin ƙarni, lafazin ƙoshin lafiya, wanda yayi jayayya cewa ƙiba abu ne wanda yake iya canza yanayin rayuwar talauci, shine ya mamaye tunani akan wannan batun. Masu bincike masu kiba ba su san cewa akwai, a zahiri, iyakantaccen shaida don tallafawa lafuzza masu haifar da tarko kuma ana ba da shawarar madadin sauran maganganu. Wannan bita ya gabatar da hujjoji ga kuma tsayayya da tatsuniyoyi masu saurin yaduwa tare da gabatar da masu karatu zuwa ƙarin lafazin asalin tushen juyin halittar ƙwayar kiba. Saboda waɗannan maganganun marasa ma'anar suna da mahimmancin dabarun daban-daban na bincike da gudanarwar asibiti na masu kiba, la'akari da su yana da mahimmanci don dakatar da yaduwar wannan annoba.

keywords: bita, kiba, ciwon sukari, cututtukan haɓaka, haɓakawa, maganganun gado mai faɗi

Gabatarwa

Yawan kiba a duk duniya ya karu sosai a cikin karnin da ya gabata, wanda ya isa a ayyana shi a matsayin annoba ta duniya ta Hukumar Lafiya ta Duniya a hukumance a shekarar 1997 [ ]. Kiba (wanda aka ayyana ta hanyar ma'aunin nauyin jiki wanda ya wuce kg 30/m2), tare da juriyar insulin, dyslipidemia, da sauran cututtuka masu alaƙa, sun bayyana "ciwon rayuwa," wanda ke haifar da ciwon suga na nau'in 2, cututtukan zuciya da jijiyoyin jini, da kuma mace-mace da wuri [ ]. Ciwon rayuwa yana shafar kashi 34 cikin 100 na Amurkawa, kashi 53 cikin 100 na waɗanda suka yi kiba ne [ ]. Kiba babbar damuwa ce a ƙasashe masu tasowa [ , ] kuma yanzu tana ɗaya daga cikin manyan abubuwan da ke haifar da mace-mace da za a iya hanawa a duk duniya [ ].

A ma'ana, ya kamata a danganta karuwar kowace irin cuta da sauri ga canje-canjen muhalli, duk da haka an nuna kiba a cikin bincike da yawa cewa tana da wani ƙarfi na kwayoyin halitta [ , ], wanda ke nuna yiwuwar hulɗar kwayoyin halitta da muhalli [ ]. Abin mamaki, wasu al'ummomi suna bayyana musamman a matsayin masu saurin kamuwa da kiba da ciwon metabolism [ , ], yayin da wasu kuma suka bayyana a matsayin masu juriya [ , ]. Yawan wannan yanayin da ke kama da mai illa, tare da rashin daidaiton rarraba shi tsakanin mutane da al'ummomi, ya haifar da hasashe game da yiwuwar asalin juyin halitta na kiba da ciwon metabolism [ .

Anan zan yi nazarin maganganu da yawa (duka biyu masu gasa da kuma ƙari) don tushen ci gaban cutar da kiba kuma in tattauna abubuwan tasirinsu. Ina jayayya cewa kyakkyawar fahimtar rundunar juyin halitta waɗanda suka daidaita tsarin tafiyar mutum yana da mahimmanci don yaƙar cutar cuta ta kiba ta zamani. Fahimtar asalin tushen kiba zai iya haifar da sabon salo na bincike game da cututtukan ƙwayar kiba sosai da kuma yadda ake kula da asibiti.

Me yasa Kiyaye Tsarin Jiki?

Domin fahimtar yanayin kiba na zamani, yana da amfani a bincika rawar da daidaita nauyin jiki ke takawa a cikin lafiyar halittun da ke rayuwa. Waɗanne abubuwa ne ke haifar da ƙanƙantar da jiki don kiyaye ƙarancin nauyi ko matsakaicin iyaka? Yana da mahimmanci a lura da farko cewa "tsara nauyin jiki" tsari ne mai matuƙar rikitarwa wanda ya ƙunshi fiye da sauƙin ingantaccen metabolism. Ya ƙunshi siginar jijiyoyi da ta tsakiya na gamsuwa/yunwa [ , ] da kuma kula da hankali [ ], waɗanda duk abubuwan gado da muhalli ke tasiri a kansu.

Akwai ƙarfi da yawa da ke aiki don sarrafa nauyin jiki da kuma yawan kitsen dabbobi masu shayarwa. Barazanar yunwa tana haifar da buƙatar kiyaye ƙarancin iyaka akan kitsen jiki. Ana buƙatar adana makamashi don guje wa yunwa har ta mutu a kowane ƙaramin cikas a cikin samun abinci. Haihuwa kuma tana shafar kitsen jiki [ ]. Zagayen kwai suna da matukar tasiri ga siginar daidaiton kuzari [ ], kuma ana buƙatar wani kaso na kitsen jiki ga dabbobi masu shayarwa mata don riƙe haihuwa da kuma samun nasarar haihuwar 'ya'ya [ ]. Bugu da ƙari, kitsen jiki yana taimakawa wajen kiyaye yanayin zafi. Farin kitsen adipose yana aiki azaman mai hana ruwa [ ], yayin da launin ruwan kasa adipose yana ba da gudummawa ga thermogenesis [ ].

Da yawa daga cikin waɗannan abubuwa suna da iyaka ta sama ta kitsen jiki a cikin dabbobi. Lokacin da ake buƙata don neman abinci ɗaya ne. Kiyaye yawan kitse yana da tsada sosai kuma yana buƙatar babban adadin kuzari [ ]. Ga yawancin dabbobin daji, lokaci mai yawa zai buƙaci a keɓe don neman abinci ta hanyar kashe wasu muhimman ayyuka kamar saduwa, barci, ko guje wa masu farauta [ ]. Dabbobin farauta dole ne su kasance masu lanƙwasa don guje wa farauta. Dabbar mai kiba ba za ta iya motsawa da sauri ko ɓoyewa yadda ya kamata kamar dabbar da ba ta da kiba [ ]. An nuna a cikin binciken dakin gwaje-gwaje cewa ƙananan dabbobin farauta da yawa suna jure wa kiba da abinci ke haifarwa, koda kuwa ba tare da iyaka ba don samun abinci mai yawan kalori [ ]. Bugu da ƙari, an nuna wasu dabbobin farauta ta hanyar gwaji don rage nauyin jiki lokacin da masu farauta suna nan a mazauninsu [ , ], wataƙila don guje wa farauta.

Mutane na zamani galibi suna cikin mawuyacin hali daga waɗannan abubuwan. Tattalin arzikin duniya yana kare ƙasashe masu tasowa daga yunwa kuma yana ba da damar samun abinci mai yawan kalori. Mafaka da tufafi suna kare mu daga sanyi. Ba kasafai ake tilasta mana farautar abin farauta ba, kuma ba ma damuwa da zama abin farauta da kanmu [ ]. Kodayake mutanen zamani ba za su ƙara zama ƙarƙashin waɗannan ƙarfin ba, har yanzu suna da matuƙar muhimmanci ga lafiyarmu. Fahimtar yadda waɗannan ƙarfin suka taimaka ga juyin halittar ɗan adam yana ba mu haske game da yadda ake daidaita nauyin jikin ɗan adam da kuma irin canje-canjen da ake buƙatar yi wa al'ummominmu da dabarun kula da lafiya don kare su daga cututtukan da ke haifar da rashin lafiya.

Daidaitawa don Cin amana

Thrifty Gene Hypothesis

A shekarar 1962, masanin ilmin kwayoyin halitta James Neel ya gabatar da babban bayani na farko dangane da juyin halitta game da annobar kiba ta zamani [ ]. Asalin hasashensa ya ta'allaka ne kan bayyana yawan kamuwa da ciwon suga a wasu al'ummomin mutane, amma an sake duba shi don ya hada da kiba da sauran sassan cutar metabolism [ ].

Neel ya yi jayayya cewa yanayin kamuwa da ciwon suga (ko kuma kiba) wani hali ne mai daidaitawa wanda ya zama bai dace da salon rayuwa na zamani ba. "Hasashe nasa na kwayar halitta mai araha (TGH)" ya dogara ne akan zato cewa a lokacin juyin halittar ɗan adam, mutane suna fuskantar lokutan buki da yunwa koyaushe. A lokacin yunwa, mutanen da ke da ƙarin adana makamashi sun fi rayuwa da kuma haifar da ƙarin 'ya'ya. Saboda haka, juyin halitta ya yi aiki don zaɓar kwayoyin halitta waɗanda suka sa waɗanda suka mallake su suka fi tasiri wajen adana kitse a lokutan yalwa. A cikin al'ummomin zamani masu masana'antu inda bukukuwa suka zama ruwan dare kuma yunwa ba ta da yawa, wannan daidaitawar juyin halitta ta zama mara dacewa. Don haka, akwai rashin daidaito tsakanin muhallin da mutane ke rayuwa da muhallin da muka samo asali. Kwayoyin halitta masu araha suna aiki don adana makamashi yadda ya kamata don shirya don yunwar da ba ta taɓa zuwa ba [ ].

TGH yana ba da bayani mai sauƙi da kyau game da annobar kiba ta zamani kuma masana kimiyya da mutanen da ba su da ilimi sun rungumi wannan hasashe cikin sauri. Wasu shaidu suna goyon bayan wannan hasashe. Wani muhimmin ma'anar TGH shine cewa ya kamata a sami bambance-bambancen kwayoyin halitta waɗanda ke ba da yanayin "mai hankali". An san kiba da ciwon suga suna da ƙarfi a cikin kwayoyin halitta [ , , , ], kuma an gano wasu bambance-bambancen kwayoyin halitta waɗanda ke haifar da kiba [ , ], suna nuna yiwuwar abubuwan da ke cikin "nau'in kwayar halitta mai hankali." Yawancin nau'ikan nucleotide guda ɗaya (SNPs) da ke da alaƙa da ƙaruwar haɗarin kiba yanzu an gano su ta hanyar nazarin haɗin gwiwar kwayoyin halitta (GWA), kodayake kowannensu yana da ƙaramin tasiri [ ].

Wani babban suka ga hasashen kwayoyin halitta mai rahusa shine cewa ba zai iya bayyana bambancin ciwon suga da kiba tsakanin al'umma da kuma tsakanin al'umma ba [ ]. Idan zagayowar cin abinci da yunwa muhimmin abu ne da ke motsa mutane a duk juyin halittar dan adam, me yasa ba dukkan mutane suke da kiba ba? Al'ummar dan adam suna nuna babban bambanci a cikin saurin kamuwa da kiba da ciwon suga [ , ]. Bugu da ƙari, ko da a cikin al'ummar da ke zaune a cikin yanayi ɗaya akwai mutane da yawa waɗanda suka bayyana suna da juriya ga kiba [ ]. Don magance wannan gazawar, Andrew Prentice daga baya ya ba da shawarar cewa maimakon yunwa ta kasance matsin lamba na zaɓi "a koyaushe" a cikin juyin halittar dan adam, kwanan nan ne kawai, a cikin kimanin shekaru 10,000 tun bayan zuwan noma, wannan yunwa ta zama babban matsin lamba na zaɓi, kuma saboda haka yana yiwuwa ba a sami isasshen lokaci don kwayoyin halitta masu rahusa su kai ga daidaito ba [ ]. Al'ummomin mafarauta, babban salon rayuwar mutanen da suka daɗe, ba sa fuskantar yunwa sau da yawa saboda motsi da sassaucin su yana ba su damar motsawa ko amfani da wasu hanyoyin abinci lokacin da suka fuskanci wahalar muhalli [ ]. Sabanin haka, masu noma suna amfani da ƙananan amfanin gona na yau da kullun kuma ba su da sassauci sosai don magance fari da sauran bala'o'i. Don haka, zagayowar abinci/yunwa wataƙila ta zaɓi kwayoyin halitta masu rahusa ne kawai a cikin al'ummomin noma [ ]. Wannan zai iya bayyana dalilin da yasa ba dukkan mutane ke yin kiba ba da kuma dalilin da yasa akwai bambanci tsakanin al'ummomi. Wasu al'ummomi na iya fuskantar ƙarin yunwa ko lokutan ƙarancin abinci a tsawon tarihinsu don haka suna da ƙarin matsin lamba don haɓaka nau'in halitta mai rahusa.

TGH yana ba da hasashen da za a iya gwadawa da dama. Ɗaya daga cikin irin wannan hasashen, idan aka ɗauka cewa samfurin bayan noma ne, shine cewa yanayin kwayoyin halitta da ke da alaƙa da kiba da ciwon suga ya kamata ya nuna alamun zaɓin da aka yi kwanan nan. Duk da haka, wani bincike da Southam et al. (2007) suka yi ya gwada nau'ikan kiba 13 da nau'in ciwon suga 17 (wanda ya ƙunshi cikakken jerin wuraren da suka fi dacewa da kiba da ciwon suga a lokacin bugawa) bai sami wata shaida ba game da zaɓin da aka yi kwanan nan [ ]. Wannan binciken ya gano cewa wuri ɗaya ne kawai na haɗari, wani canji a cikin kwayar halittar FTO da ke da alaƙa da kiba, wanda ke nuna shaida don zaɓin da aka yi kwanan nan. Wannan zai zama shaida ce kawai game da TGH; duk da haka, ya dogara da bayanan SNP, don haka waɗannan wuraren na iya zama masu alaƙa kawai maimakon aiki. Gyaran kwayoyin halittar kiba da haɗarin ciwon suga ya kamata ya haifar da gwaje-gwaje masu ba da labari don zaɓi.

Wani hasashen TGH bayan noma shine cewa al'ummar da suka fuskanci yunwa da ƙarancin abinci a tarihi ya kamata su fi kamuwa da kiba da ciwon suga da zarar sun fuskanci yanayi mai cike da kiba. Zuwa yanzu, akwai shaidu iri-iri don wannan hasashen. Wasu al'ummar mafarauta da masu tara abinci, waɗanda yunwar ta zama ruwan dare a gare su a tarihi, suna nuna wasu juriya ga kiba da abinci ke haifarwa [ ] idan aka kwatanta da al'ummomin da ke da tarihin noma, wanda ya yi daidai da hasashen TGH. Duk da haka, wannan samfurin ya kuma annabta cewa al'ummomin noma, musamman waɗanda suka fito daga yanayi mai sanyi, za su fuskanci matsin lamba mafi ƙarfi don rage kiba da ciwon suga na nau'in 2. Turai babban misali ne na wannan nau'in muhalli: Al'ummarta sun daɗe suna yin noma, kuma tarihin yaƙi da yunwa a wannan yanki yana da tsayi kuma mai faɗi [ ]. Duk da haka Turawa suna da ƙarancin kiba fiye da al'ummomi da yawa kuma suna kama da suna da juriya ga ciwon suga na nau'in 2 [ , ]. A akasin haka, mazauna Tsibirin Pacific suna da wasu daga cikin mafi girman adadin kiba da ciwon suga na nau'in 2 a duniya [ ], duk da cewa suna zaune a cikin yanayi mai zafi wanda ba shi da tarihin yunwa [ , ].

Wasu masu bincike sun bayyana waɗannan bambance-bambancen ta hanyar ɗaukar ra'ayi na baya-bayan nan game da TGH, suna jayayya cewa maimakon zaɓin kwayoyin halitta masu rahusa, ainihin kwayoyin halitta ne da ke ba da juriya ga kiba da sauran matsalolin rayuwa waɗanda suka zama na zamani. Wannan TGH da aka gyara ya nuna cewa daidaitawa don wadatar abinci ta daɗe ne, amma al'ummomin da suka koma ga wadataccen abinci tun bayan zuwan noma sun sami wasu daidaitawa don hana matsalolin rayuwa. Hasashen abincin da ba a san shi ba na Riccardo Baschetti ya yi jayayya cewa Turawa sun saba da tsarin abinci mai ciwon suga [ ]. Gabatar da tsarin abinci na Turai ga al'ummomin da ba su saba da shi ba, kamar 'Yan Asalin Amurka da 'Yan Tsibirin Pacific, yana haifar da rashin daidaito tsakanin abincinsu na zamani da abincin da suka samo asali da shi, wanda ke haifar da rashin aikin yi. Wannan yana iya bayyana ƙaruwar ciwon suga da kiba a cikin waɗannan al'ummomin. Wasu suna ba da shawarar cewa asarar wadatar abinci ta hanyar daidaitawa ce ta baya-bayan nan, wanda ke haifar da bambance-bambance a cikin yawan cututtukan rayuwa tsakanin al'ummomi [ ]. Maimakon neman kwayoyin halitta masu haɗarin kamuwa da cuta waɗanda ke ba da damar kamuwa da cututtukan rayuwa, ya kamata mu mai da hankali kan nemo bambance-bambancen kwayoyin halitta waɗanda ke ba da juriya ga waɗannan cututtuka [ ]. Binciken da Southam da abokan aikinsa suka yi ya gano shaidar cewa an zaɓi wani kwayar halitta mai kyau kwanan nan a kan kwayar halitta ɗaya da ke kare mutum daga ciwon suga [ ]. Wani babban bincike da aka yi wanda ke neman alamun zaɓin mai kyau na baya-bayan nan kan ƙwayar halitta mai cutar suga da kuma juriya ga kiba zai iya zama mai amfani wajen gwada waɗannan hasashe.

Dangane da kula da kiba da sauran matsalolin rayuwa, TGH yana nufin cewa komawa ga salon rayuwa na gargajiya na al'umma zai zama da amfani wajen magance matsalar rayuwa. Idan kiba ta faru ne sakamakon rashin daidaito tsakanin kwayoyin halittarmu da muhallin da muke rayuwa a ciki a yanzu, canza muhalli don ya dace da yadda kwayoyin halittarmu suka daidaita ya kamata ya magance annobar kiba. Babu shakka, komawa ga salon rayuwa na gargajiya na mafarauta da tattara mutane na kakanninmu ba abu ne mai amfani ba. Duk da haka, yana yiwuwa a takaita adadin kuzari da kuma ƙara motsa jiki don yin koyi da salon rayuwa na gargajiya daban-daban [ ]. Ka'idojin likita na yanzu don kula da kiba da ciwon suga sun dogara ne akan wannan dabarar [ , ]. Kodayake wannan dabarar tana aiki ga wasu marasa lafiya, akwai bambanci sosai a cikin ingancinta, musamman wajen kula da kiba da ciwon suga na dogon lokaci [ , ].

Thrifty Phenotype Hypothesis

Ba duk masu bincike ba ne suka gamsu cewa TGH ya bayyana ainihin dalilin kiba da ciwon metabolism. A shekarar 1992, Charles Hales da David Barker sun gabatar da "hasashe mai zurfi" (wanda wani lokacin ake kira Barker Hypothesis), wani ɓangare don magance rashin isassun hasashe na kiba bisa ga kwayoyin halitta kamar TGH da kuma bayyana wani abu da aka lura: cewa jarirai masu ƙarancin nauyin haihuwa suna da saurin kamuwa da ciwon suga, kiba, cututtukan zuciya, da sauran matsalolin metabolism daga baya a rayuwa [ ].

Hasashe na Barker ya ta'allaka ne akan manufar "cin abinci mai gina jiki," amma ta wata hanya daban da hasashen Neel. A cikin hasashe na Barker, tayin da ke tasowa dole ne ya kasance mai cin abinci mai gina jiki. Dole ne tayin da ba shi da isasshen abinci mai gina jiki ya ware albarkatu a hankali idan ana son ya rayu har zuwa haihuwa da kuma girma. Barker ya yi jayayya cewa tayin da ke tasowa, idan ya fuskanci ƙarancin kuzari, zai ware kuzari daga pancreas don amfani da wasu kyallen jiki kamar kwakwalwa. Wannan ciniki ne mai ma'ana, domin idan yanayin abinci mai gina jiki da tayin ke tasowa ya ci gaba har zuwa lokacin ƙuruciyarsa da kuma lokacin girma, ba za a buƙaci tsarin amsawar glucose mai kyau ba. Duk da haka, idan abinci mai gina jiki ya inganta daga baya a rayuwa, mutumin da ya taɓa samun tayin mai cin abinci mai gina jiki zai sami pancreas wanda ba shi da kayan aikin da zai iya magance kuzarin glucose da yake da shi yanzu kuma zai iya kamuwa da ciwon suga da sauran cututtukan metabolism. Wannan zai iya bayyana dalilin da yasa jarirai masu ƙarancin nauyi na haihuwa suka fi kamuwa da matsalolin metabolism na manya [ ].

Barker na asali Barker bai ba da tarihin musamman labarin juyin halitta ba, amma yana da tasirin juyin halitta. A wannan yanayin, kwayoyin halitta ne da ke bada izinin ci gaban haihuwar haihuwa da rayuwa tayin da aka zaɓa domin, maimakon damar daidaitawa a rayuwar girma. Domin kawai a cikin shekarun da suka gabata na abinci mai gina jiki ya dace da abincin da ya girma wanda wannan aikin ya samu karbuwa. Yanzu da yake ba haka lamarin yake ba, wannan rabon albarkatun daga farji ya zama malanda.

Tun bayan gabatar da shi, hasashen yanayin rayuwa mai rahusa ya zaburar da ƙarin aiki da ke haɗa hasashen da ka'idar juyin halitta. Jonathan Wells ya sake duba wasu samfura masu gasa ko ƙarin amfani don amfani da hasashen yanayin rayuwa mai rahusa a cikin 2007 [ ]. Waɗannan samfuran gabaɗaya sun faɗi cikin rukuni biyu: samfuran hasashen yanayi da samfuran lafiyar uwa.

Samfuran hasashen yanayi suna jayayya cewa tayin yana amfani da sigina daga yanayin cikin mahaifa - musamman siginar abinci mai gina jiki - don "hasashe" irin yanayin da zai iya fuskanta a lokacin yarinta da/ko rayuwar manya. Ana iya jayayya cewa yana da fa'ida a juyin halitta don "fifiko" tsarin metabolism don rashin kuɗi idan aka ji ƙarancin abinci mai gina jiki tun da wuri, don inganta rayuwar rayuwa ta rashin abinci mai gina jiki. Matsalolin metabolism suna faruwa idan balagagge ko yarinta da yanayin tayi ba su daidaita ba. Mutumin da yanayin tayin ya "annabta" yunwar rayuwa zai iya kamuwa da ciwon suga da kiba cikin sauƙi lokacin da ya fuskanci abinci mai yawan kalori [ , , ]. Kodayake wannan dangin samfuran na iya bayyana farkon barkewar cutar kiba a cikin al'adu da aka gabatar ba zato ba tsammani ga abincin Yammacin duniya, bai yi cikakken bayani game da dalilin da yasa kiba da ciwon suga suka ci gaba bayan tsararraki masu zuwa ba.

Tsarin motsa jiki na uwa yana jayayya cewa siginar da tayin ke samu game da abinci mai gina jiki a cikin mahaifa yana ba shi damar daidaita buƙatun kuzarinsa tare da ikon uwa na samar da abinci a lokacin yarinta. Mutane suna da tsawon lokaci na girma na yara, wanda a lokacin yara kusan sun dogara ga uwa don albarkatu, har ma bayan yaye su. Saboda haka yana daidaitawa ga uwa da yaro idan buƙatar metabolism na yaro ya daidaita da yanayin uwa, don haka yaron ba zai buƙaci fiye da (ko ƙasa da haka) fiye da yadda zai iya bayarwa ba. Daidaita metabolism na jarirai da uwa yana rage rikicin iyaye da 'ya'ya kuma yana da mahimmanci don nasarar renon yaro [ , ], don haka wannan daidaitawa yana haɓaka lafiyar da ta haɗa kai. Wannan samfurin phenotype mai rahusa zai iya bayyana dalilin da yasa kiba ke yiwuwa ko da tayin ba shi da abinci mai gina jiki.

Abubuwan da ke tattare da mummunan yanayin ƙaddamar da maganin ƙwayar cuta na ƙwayar cuta a cikin kulawa na jijiyoyin cuta sun bayyana sarai: Ingantaccen tsarin kula da juna biyu da abinci na haihuwa ya fi mahimmanci fiye da tsoma bakin rayuwar manya. Idan maganganu masu inganci sunyi daidai, maida hankali kan albarkatun lafiyar jama'a akan mace mai ciki zata iya yin abubuwa da yawa don magance cutar kiba fiye da maida hankali kan kula da cuta a cikin manya ko da yara.

Gaskiya ne Epigenome Hypothesis

Ɗaya daga cikin manyan sukar da ake yi wa TGH ita ce idan yunwa ta kasance mai ƙarfi a cikin juyin halittar ɗan adam, me yasa duk mutane ba sa yin kiba? Kamar yadda aka ambata a baya, masu goyon bayan TGH sau da yawa suna jayayya cewa wataƙila yunwa ta zama matsin lamba mai ƙarfi na zaɓe tun lokacin da aka fara noma, saboda haka, wasu al'ummomi ne kawai suka fuskanci wannan nau'in matsin lamba na zaɓe [ ]. Ka'idar "mai wadatar zuci" ta Richard Stöger ta ɗauki akasin haka kuma tana jayayya cewa duk mutane suna da kwayar halitta mai wadatar zuci. A zahiri, ya yi jayayya cewa ƙarancin abinci wataƙila ya kasance ɗaya daga cikin manyan ƙarfin juyin halitta a cikin tarihin rayuwa, kuma tanadin abinci mai gina jiki wataƙila alama ce ta dukkan halittu. Ka'idar Stöger ta yi niyyar daidaita wasu ramuka a cikin hasashe na genotype mai wadatar zuci yayin da take haɗa shi da hasashe na phenotype mai wadatar zuci [ ].

Ka'idar Stöger ta dogara ne akan ra'ayin canjin kwayoyin halitta. Canalization na kwayoyin halitta tsari ne wanda ke haifar da yanayin polygenic wanda ke "buffered" akan bambancin kwayoyin halitta da bambancin muhalli. Wannan tsari yana daidaitawa saboda canjin matsin lamba na muhalli na iya barin tsararraki masu zuwa ba su dace da sabon muhallinsu ba. Don haka, tarihin juyin halitta na dogon lokaci na nau'in yana zaɓar tsarin kwayoyin halitta da yawa wanda ƙananan maye gurbi ba su da wani bambanci sosai a cikin bayyanar phenotypic gabaɗaya [ ]. Hanya ɗaya mai yuwuwa da nau'ikan halittu za su iya kiyaye wannan nau'in ƙarfin phenotypic shine ta hanyar ƙa'idar epigenetic [ ].

Stöger ya yi jayayya cewa tattalin arzikin rayuwa ya kasance ƙarƙashin ikon sarrafa kwayoyin halitta kuma wani siffa ce ta phenotypic wadda ke iya daidaitawa da matsin lamba daban-daban na muhalli ta hanyar gyaran kwayoyin halitta. Duk mutane suna da kwayar halitta mai rahusa, amma bayyanar phenotypic na iya bambanta dangane da shigarwar muhalli saboda sauye-sauyen kwayoyin halitta da aka gada a tsawon tsararraki. Don haka, tsara da aka haifa a lokacin yunwa na iya samun sauye-sauyen kwayoyin halitta na epigenetic wanda ke ba da damar adana makamashi mai inganci, kuma ana iya yada waɗannan sauye-sauyen ta hanyar layin ƙwayoyin cuta. Shaida daga binciken "Yunwar Yaren mutanen Holland" ta goyi bayan wannan. Wannan binciken ya binciki lafiyar ƙungiyar maza da aka haifa kafin, bayan, da kuma lokacin yunwa mai tsanani da ta faru a Netherlands a lokacin Yaƙin Duniya na Biyu [ ]. Binciken ya gano cewa maza waɗanda uwayensu suka fuskanci yunwa a cikin watanni biyu na farko na ciki suna da yawan kiba da ciwon suga fiye da maza da aka haifa kafin ko bayan yunwar [ ]. Abin mahimmanci, yawancin halayen ƙungiyar yunwa ta Holland sun koma ga tsararraki masu zuwa, wanda hakan ya haifar da hasashen cewa wannan ƙungiyar tana fuskantar wani nau'in sauye-sauye na kwayoyin halitta da ke shafar nauyin jiki kuma don haka za a iya cewa tana da "nau'in epigenotype mai araha" [ ]. Don gwada wannan hasashe, Tobi et al. (2009) sun binciki tsarin methylation a cikin mutanen da aka haifa a lokacin ko jim kaɗan kafin yunwar 1944 kuma suka kwatanta su da 'yan'uwansu maza da mata waɗanda ba a fallasa su ba [ ]. Sun sami canje-canje a cikin tsarin methylation na DNA na wurare da yawa na girma da metabolism a cikin mutanen da yunwa ta shafa, suna ba da goyon baya ga hasashen cewa a cikin yanayin abinci mai gina jiki na mahaifa na iya haifar da sauye-sauyen epigenetic [ ].

Haka kuma, ya kamata a tsara tsararrakin da aka haifa a lokacin da ake yawan cin abinci mai yawa don wannan yanayin muhalli, don haka ba za a iya rage yawan kiba ba. Stöger ya yi jayayya cewa wannan shine ainihin abin da ya fara faruwa a tsakanin mutanen Nauru na Kudancin Pacific. Ana kyautata zaton wannan al'umma ta fuskanci matsalar karancin abinci a tarihi kuma a halin yanzu tana da ɗaya daga cikin mafi girman yawan kiba da ciwon suga a duniya, wanda ke nuna cewa suna da "nau'in halittar da ke da wadata." Duk da haka, a cikin 'yan shekarun nan, wannan yanayin ya fara juyawa, tare da raguwar yawan ciwon suga na nau'in 2, duk da ƙarancin canji a abinci ko salon rayuwa. Stöger ya yi jayayya cewa mutanen Nauru sun fara canzawa zuwa "nau'in epigenotype na biki" [ ].

Babban mahimmancin wannan hasashe shine cewa polymorphisms na kwayoyin halitta suna da ƙanƙantar sakamako a kan jijiyar kiba. Wannan na iya zama bayani ga abin da ya sa, duk da shekarun da suka gabata na bincike da ƙididdigar GWA da yawa na nazarin ƙwayoyin halittar jini, an gano kaɗan variancin ƙwayoyin halitta waɗanda ke da alaƙa da haɓaka kiba ko nau'in ciwon sukari na 2. Madadin haka, amintaccen tarihin asalin halitta yana nuna cewa nazarin GWA na alamomin alamomin ƙwayoyin kiba za su sami albarka sosai.

Bugu da ƙari, a cikin wannan hasashen akwai ra'ayin cewa annobar kiba za ta magance kanta a ƙarshe, idan abincin Yammacin duniya ya ci gaba da kasancewa akai-akai. Al'ummar da ke fuskantar matsalar kiba a halin yanzu za su sauya daga epigenome mai rahusa zuwa epigenome mai daɗi. Shaidu na baya-bayan nan sun nuna cewa wannan sauyi ya riga ya fara. Da alama ƙimar kiba ta Amurka ta ragu a cikin 'yan shekarun nan [ ], kuma bayanai na duniya sun nuna cewa ƙimar kiba ta yara ma ta yi tashin gwauron zabi [ ].

Yarda da Kyawun hali

Duk da cewa sau da yawa ana la'akari da kiba da ciwon metabolism ne kawai dangane da tsarin ilimin halittar jiki da kuma hanyoyin rayuwa na asali, wasu da yawa sun tsara waɗannan matsalolin a cikin mahallin zamantakewa. Mankar (2008) ya nuna cewa mutane suna danganta matakan kiba daban-daban da matsayin zamantakewa [ ]. Wasu kuma suna jayayya cewa a tarihin ɗan adam, kiba ta kasance alama ce ta wadata ko haihuwa, tana ba waɗanda suka yi kiba cikin sauƙi damar jawo hankalin ƙarin mata da kuma samun nasarar haifar da haihuwa da kuma renon 'ya'ya da yawa [ ]. Hakika, wasu daga cikin tsoffin misalan fasahar ɗan adam - siffofi na Paleolithic Venus - suna nuna mata masu kiba kuma ana tsammanin su alamun haihuwa ne [ ]. Mutane nau'i ne na zamantakewa mai matuƙar zamantakewa, don haka, hulɗar zamantakewa ta taka muhimmiyar rawa wajen tsara juyin halittar ɗan adam.

"Hasashe na canza halaye" na Watve da Yajnik (2007) ya haɗa hanyoyin zamantakewa da na jiki zuwa cikin ka'ida ɗaya tilo don asalin juyin halitta na juriyar insulin da kiba. Yana jayayya cewa cututtukan metabolism sune sakamakon daidaitawar zamantakewa da muhalli wanda ke ba mutane damar canzawa tsakanin dabarun haihuwa da na zamantakewa da na ɗabi'a. Dabaru da suke canzawa tsakanin su sune haifuwar da aka zaɓa ta r- da K da dabarun salon rayuwa "masu ƙarfi da wayo" (wanda suka bayyana a matsayin canjin "soja zuwa diflomasiyya"). Ka'idar zaɓin r/K tana magana ne game da manufar saka hannun jari na iyaye a cikin zuriya da kuma musayar tsakanin inganci da yawa. Halittu waɗanda ke yin zaɓin "r" suna saka ƙarin kuzari wajen samar da zuriya da yawa, tare da ƙarancin jari a cikin kula da kowannensu [ ]. Ana fifita shi lokacin da nau'in ya kasance ƙasa da ƙarfin ɗaukar nauyin muhallinsu [ ]. Halittu waɗanda ke yin zaɓin K suna saka lokaci da kuzari mai yawa a cikin zuriya, amma suna samar da kaɗan [ ]. Ana fifita shi a cikin nau'ikan da ke kusa da ƙarfin ɗaukar nauyin muhallinsu [ ]. Marubutan sun yi jayayya cewa yanayin muhalli da zamantakewa waɗanda ke fifita dabarun haihuwa na "K-selected" (kamar yawan jama'a mai yawa) iri ɗaya ne da waɗanda ke fifita dabarun ɗabi'a na "diplomat" (kamar yalwar abinci da damuwar gasa ta zamantakewa), kuma insulin ya samo asali ya zama canji gama gari ga waɗannan canje-canjen biyu.

A cikin wannan hasashe, abubuwan da ke motsa muhalli kamar yawan abinci, yawan jama'a, abubuwan da ke haifar da damuwa ga zamantakewa, da sauransu suna aiki a matsayin abu ɗaya ga jiki don canza amfani da insulin. Hasashensu ya dogara ne akan ra'ayin cewa kyallen takarda daban-daban suna da matakai daban-daban na dogaro da insulin don shan glucose, tare da kyallen tsoka yana cikin waɗanda suka fi dogaro da insulin kuma kwakwalwa da ƙwayar mahaifa suna cikin waɗanda suka fi dogaro da insulin [ ]. Ta hanyar rage amfani da insulin ta hanyar tsoka da sauran kyallen da suka dogara da insulin, juriyar insulin yana 'yantar da kuzari don amfani a cikin kwakwalwa da/ko mahaifa, yana sauƙaƙa sauyawa a cikin dabarun ɗabi'a da haihuwa. Ƙarin glucose da aka juya zuwa mahaifa na iya haifar da manyan nauyin haihuwar jarirai da kuma daidaita sauyawa zuwa dabarun haihuwa da aka zaɓa ta K. Bugu da ƙari, juriyar insulin yana rage ovulation, don haka yana haifar da ƙarancin 'ya'ya da kuma ba da damar saka hannun jari mafi girma a kowane. Canja wurin glucose daga kyallen tsoka zuwa kwakwalwa na iya haifar da sauyawa daga salon rayuwa "soja" zuwa "diflomasiyya". Lokacin da abinci ya yi ƙaranci, ana karkatar da kuzari zuwa tsokar kwarangwal don haɓaka iyawar neman abinci, don haka za a ƙara yawan jin daɗin insulin. Idan abinci ya yi yawa, kwakwalwa ta fi ƙarfin tsokoki fiye da lafiyar dabbar zamantakewa, don haka saurin insulin zai ragu domin a ware ƙarin albarkatu ga ci gaban kwakwalwa. Siginar insulin a cikin kwakwalwa tana da hannu a cikin ayyukan fahimta da yawa. Marubutan sun ba da shawarar cewa lokacin da ake buƙatar aikin kwakwalwa mai tsanani, matakan insulin a cikin plasma suna ƙaruwa, wanda ke ba da damar ƙarin siginar insulin a cikin kwakwalwa. Saboda yawan matakan insulin a cikin plasma na iya haifar da hypoglycemia, jiki yana haɓaka juriyar insulin na gefe don ramawa [ ].

Wannan hasashe ya nuna dalilin da ya sa ake danganta juriyar insulin da rashin lafiya. Marubutan sun lura cewa yawan testosterone yana ƙara yawan zafin jiki ga maza kuma yana da alaƙa da salon rayuwa mai "soja", yana sake rarraba aikin tsarin garkuwar jiki don jaddada kyallen fata a cikin tsammanin ƙaruwar buƙatar warkar da rauni [ ]. Sun yi nuni da cewa kiba a ciki da ke da alaƙa da sauyawa daga soja zuwa salon rayuwa na diflomasiyya yana yin akasin haka: Yana sake rarraba aikin garkuwar jiki daga gefen kuma yana mai da hankali kan ƙarin kyallen jiki na tsakiya. A cikin salon rayuwa na "diflomasiyya" da aka yi wa ƙari na wayewar zamani, wannan sake rarrabawa ya zama na ilimin cututtuka, wanda ke haifar da jinkirin warkar da rauni da ƙaruwar amsawar kumburi wanda aka nuna yana da alaƙa da cututtuka da yawa na cututtukan metabolism [ ]. Mafi mahimmanci, wannan yana nuna cewa rashin lafiyar juriyar insulin yana faruwa ne ta hanyar canje-canje a cikin amsawar kumburi waɗanda suka samo asali ne daga canjin hali, ba saboda insulin kanta ba. Idan wannan gaskiya ne, yana da tasiri mai zurfi ga kula da juriyar insulin da kiba a asibiti. Mayar da hankali kan sarrafa canje-canjen garkuwar jiki da ke zuwa tare da ciwon metabolism zai iya yin abubuwa da yawa don rage cututtuka da mace-mace fiye da ƙoƙarin magance kiba ko juriya ga insulin da kansu [ ].

Hasashe na canza halaye ya bayyana annobar zamani ta cututtukan metabolism kamar yadda abubuwan da ke haifar da muhalli masu tsanani suka haifar: yawan jama'a, karuwar birane, gasa ta zamantakewa, samun kalori, da salon rayuwa mai zaman kansa da aka ƙara wa wani abu da ba a taɓa gani ba a tarihin ɗan adam [ ]. Kamar yadda yake da dangin hasashe masu "wadata", martanin ilimin halittar jiki waɗanda suka kasance masu daidaitawa a baya sun zama marasa dacewa a cikin yanayi na zamani. Wannan yana nufin dabarun kula da asibiti da na cututtuka daban-daban da ƙa'idodin kulawa na yau da kullun. Hasashe ya nuna da ƙarfi cewa gyare-gyaren zamantakewa zai zama mahimmanci don yaƙi da kiba da ciwon metabolism a matsayin annoba. Hasashe ya annabta cewa kiba da ciwon suga ya kamata su zama ruwan dare a yankunan da ke da yawan jama'a da kuma gasa ta tattalin arziki mafi girma [ ]. Rage cunkoso a yankunan birane da rage gasa ta zamantakewa ta hanyar rage gibin dukiya da kuma sa al'ummomi su zama masu daidaito na iya shafar wannan martanin insulin da ba a sarrafa ba.

Tushen Rashin Tsama Da Tsari

Duk da cewa duk wasu bayanai da aka bayar a wannan bita sun dogara ne akan zato cewa kiba a da wata hanya ce ta daidaitawa ta zamanin juyin halittarmu, masanin ilmin halitta John Speakman ya yi jayayya a cikin "hasashe na kwayar halittar da ba ta da tabbas" akasin haka: cewa kiba ba ta daidaitawa ba ce kuma ta tashi zuwa yawan ta hanyar hanyoyin juyin halitta masu tsaka-tsaki (watau, bazuwar, ba zaɓi ba) [ , , ].

An bayar da hasashen Speakman a matsayin madadin kai tsaye ga hasashen Neel. Ta hanyar samfuran ƙididdiga, ya yi jayayya cewa idan zagayowar buki/yunwa ta kasance ƙarfin "koyaushe" na juyin halittar ɗan adam, kamar yadda TGH na asali ya yi jayayya, ko da ƙananan fa'idodi na zaɓi don ƙaruwar kiba da zai haifar da kusan daidaitawa ga dukkan mutane sama da shekaru miliyan 2 na juyin halittar ɗan adam [ ]. Idan wannan sigar TGH ta yi daidai, Speakman ya yi jayayya, duk mutane za su yi kiba. Duk da haka, ko da a cikin yanayin da ke da yawan kiba na ƙasashe masu ci gaba na zamani, ƙalilan ne kawai na yawan jama'a ke da kiba, yayin da wasu ke da alama suna da juriya ga kiba [ ]. Hakika, kamar yadda aka ambata a baya, ƙimar kiba a Amurka ta tsaya kwanan nan [ ]. Wataƙila bayani shine cewa duk mutanen da ke da saurin kamuwa da kiba sun riga sun zama masu kiba, ba su bar wani wuri don ƙarin ci gaba ba. A madadin haka, Speakman ya yi jayayya cewa idan rashin wadataccen abinci ya samo asali ne daga rashin wadataccen abinci bayan noma, kamar yadda Prentice da wasu suka yi jayayya [ ], bai isa lokaci ya wuce don bayyana girman annobar kiba ta zamani ba, idan aka yi la'akari da ƙaramin gudummawar da kwayoyin halittar da ke da alaƙa da kiba ke bayarwa zuwa yanzu.

Speakman ya kuma yi jayayya cewa zagayowar buki/yunwa ta TGH ba ta da daidaito a tarihi. Ya lura cewa duk da cewa lokutan ƙarancin abinci sun zama ruwan dare, waɗannan lokutan ba sa haifar da ƙaruwar mace-mace. Yunwa ta gaske da ke haifar da yawan mace-mace ta kasance ba kasafai ake samunta ba a tarihin ɗan adam, kuma a waɗannan lokutan mafi girman mace-mace tana tsakanin tsofaffi da ƙanana don haka da wuya ta zama ƙarfin juyin halitta mai ƙarfi [ ].

Speakman ya yi jayayya cewa 'yanci daga ƙuntatawa na zaɓi fiye da yawan cin abinci, ba daidaitawa ba, shine mafi kyawun samfurin don bayyana yawan kiba a halin yanzu a cikin al'ummar zamani. Don bayyana abin da zai iya ba da damar wannan 'yancin daga ƙuntatawa na zaɓi, Speakman ya ba da hasashe na "sakin farauta". An nuna cewa barazanar farauta tana shafar daidaita nauyi a cikin dabbobin farauta. Dabbobin farauta suna rage girman jiki da lokacin neman abinci lokacin da masu farauta ke nan [ , ]. Lokacin da aka cire masu farauta ta hanyar gwaji daga wani yanki, ƙananan dabbobi da ciyawa suna ƙara nauyin jikinsu idan aka kwatanta da masu sarrafawa [ ]. A cikin dakin gwaje-gwaje, waɗannan dabbobin suna rage nauyin jikinsu lokacin da aka fallasa su ga najasa daga mai farauta, amma ba najasa daga wanda ba mai farauta ba [ , ]. Ana tsammanin wannan yana kare su daga farauta, tunda ƙananan dabbobi suna iya motsawa da sauri, shiga cikin adadi mai yawa na ɓoyewa, kuma suna haifar da wuraren farauta marasa kyau [ ].

A da, mutanen da suka tsufa sun kasance suna fuskantar matsin lamba mai ƙarfi na farauta [ ]. Duk da haka, tun daga kimanin shekaru miliyan 2 da suka gabata tare da haɓakar nau'in Homo, mutanen da suka tsufa sun haɓaka girman jiki mafi girma, sun ƙara hankali, amfani da kayan aiki, kuma galibi ba sa fuskantar matsin lamba na farauta [ ]. Speakman ya yi jayayya cewa saboda farauta ba ta da mahimmanci, babu wani matsin lamba mai ƙarfi na zaɓe don ci gaba da kasancewa mai laushi. Don haka, kwayoyin halitta da ke sarrafa iyakar nauyin jiki a cikin mutane an 'yantar da su daga ƙuntatawa na zaɓi kuma suna fuskantar karkatar kwayoyin halitta. Wannan ya ba da damar maye gurbi ya faru cikin 'yanci a cikin waɗannan kwayoyin halitta, wanda ya haifar da asarar ayyukansu ko raguwa a wasu mutane da al'ummomi [ ]. Speakman ya yi jayayya cewa karkatar kwayoyin halitta shine mafi kyawun bayani ga bambancin da ake gani a cikin nauyin jikin ɗan adam fiye da samfuran da suka dogara da daidaitawa.

An soki hasashen Speakman a kan wasu 'yan batutuwa, musamman rashin la'akari da babban tasirin da yunwa ke yi wa haihuwa. A martanin kai tsaye ga hasashen Speakman, Prentice et al. (2008) [ ] sun yarda da Speakman cewa mace-mace a lokacin yunwa ba ta isa ta haifar da juyin halittar kwayar halitta mai rahusa ba, amma sun yi jayayya cewa babban tasirin da yunwa ke yi wa haihuwa ga mata ya haifar da zaɓin rage cin abinci mai rahusa. Sun nuna cewa an lura da kusan cikakken danne haihuwa a cikin yunwa mai tsanani ta tarihi kuma ana iya rage yawan haihuwa da kashi 30 zuwa 50 cikin ɗari a lokacin yunwa ta yau da kullun a Gambia da Bangladesh ta zamani [ ]. Don haka, TGH har yanzu yana iya yiwuwa, saboda rage cin abinci mai rahusa yana ƙara lafiyar jiki. Speakman ya yi watsi da waɗannan muhawarar ta hanyar lura cewa bayan lokutan yunwa, sau da yawa akwai "koma baya" a cikin haihuwa, tare da ƙaruwar tunani da ke faruwa don rama lokacin ƙarancin haihuwa a lokacin yunwar [ , ].

Duk da rikice-rikicen, wannan hasashe yana da abubuwa masu ban sha'awa game da nazarin yawan kibawar mutum. Idan kwayoyi sun kasance a cikin mutane wadanda ke hana nauyi nauyi a cikin martani ga masu tsinkaya, samun nau'ikan hanyoyin kwatankwacinsu a cikin dabbobi na iya haifar da gano asalin kwayoyin halittar dan adam da kuma hanyoyin motsa jiki wanda ke da alhakin sarrafa nauyin jikin mutum da bambancin da muke gani a cikin alumma. Gaskiya ne ko a'a, lafazin Speakman ya nuna mahimmancin fahimta game da ƙayyade nauyin jikin mutum a cikin sauran dabbobi tare da ra'ayoyin tarihin juyin halitta don fahimtar ainihin asalin kiba na ɗan adam.

Dangane da abubuwan da suka shafi asibiti, idan kiba ce sakamakon maye gurbi da kuma ƙwayar ƙwayar cuta, maimakon ƙwaƙwalwar ƙwayar ƙwayar ƙwayar cuta, ana iya magance ta kamar cutar heterogenic. Ilimi daga nazarin yadda mutane masu rauni (da sauran dabbobi) ke tsara nauyin jikinsu na iya taimakawa wajen gano wane kwayoyin halittar da aka maye gurbinsu da su. Maganar Speakman zata iya hango ko hasashen cewa tsarin daban-daban na tsarin nauyi zai iya shan wahala sakamakon maye sakamakon aikin kwayar halitta, kuma tsarin na iya shafar mutane daban-daban. Kimiyya ta zamani tana gab da kusantowa da zamanin tarihin rayuwar mutum. Idan abubuwan da aka fahimta game da ikon kula da iyakancewar nauyin jiki, ana iya daidaita al'amuran kulawa da nauyi gwargwadon tarihin mutum. Misali, dabarun gudanar da nauyi zasu zama daban ga wanda wanda kibarsa ta haifar dashi sakamakon matsalar kwayoyin halittar dan adam ta hanyar sarrafa abincin da ya dace da wanda ke da raunin gado a cikin halin rayuwa.

karshe

A cikin wannan bita, na tattauna wasu fitattun hasashe masu fafatawa game da asalin juyin halittar annobar kiba. An taƙaita su a cikin Tebur 1 , tare da ƙarin hasashe da aka jera don sha'awar mai karatu. Waɗannan hasashe sun bayyana ba su da bambanci, amma ba lallai ba ne su zama marasa jituwa. Hasashe mai rikitarwa na epigenome gada ce tsakanin kwayar halitta mai rikitarwa da hasashe mai rikitarwa. Yana ba da hanyar da siffofin dabaru masu rikitarwa ke aiki don tsara metabolism a cikin mahaifa , yayin da yake yin zato iri ɗaya game da ƙarfin juyin halitta akan kwayar halittar da TGH ke nunawa. Hasashe mai canzawa na ɗabi'a kuma bai dace da dangin hasashe masu rikitarwa ba. Matsi na ƙarancin abinci (ko rashinsa) muhimmin abu ne wajen daidaita sauyawa tsakanin dabarun haihuwa da salon rayuwa. Karancin abinci yana fifita salon rayuwa "soja", yayin da yalwar abinci yana fifita salon rayuwa "diflomasiyya". Rage cin abinci har yanzu muhimmin ƙarfin juyin halitta ne a cikin hasashe mai canzawa na ɗabi'a. A ƙarshe, duk da cewa an ƙirƙiri hasashe mai rikitarwa na kwayar halitta don ƙalubalantar TGH kai tsaye, yana yiwuwa abubuwan da ke cikin hasashe biyu su zama daidai. Zaɓar kwayoyin halitta masu rahusa za a iya hanzarta su a cikin yanayin 'yanci/' yanci daga yanayin ƙuntatawa na zaɓi. A baya, akwai yiwuwar daidaito tsakanin rashin wadatar abinci da kuma kula da nauyi don guje wa faɗuwa, wanda ƙila yana da iyakataccen zaɓi na kwayoyin halitta masu rahusa. Da zarar an kawar da barazanar faɗuwa kuma babu ƙarin zaɓi na rashin wadatar abinci, zai yiwu zaɓin faɗuwa don rashin wadatar abinci ya fara.

Table 1 

Takaitaccen bayani game da yanayin juyin halittar mahaifa.

Kodayake akwai dakin da za a iya yin maganganu sama da ɗaya don yin daidai, har yanzu yana da mahimmanci a tantance ainihin asalin yanayin ƙwazon kiba. Duk da ƙananan bincike mai ƙarfi don tallafawa, duka masu bincike da sauran jama'a sun yarda da TGH sosai. Sakamakon haka, an yi hasashe da yawa game da abubuwan da ke haifar da kiba a kan TGH, waɗanda ke tasiri sosai kan gudanar da bincike da gudanar da aikin asibiti na masu kiba da ciwon suga. An ba da kuɗaɗen bincike na bincike don gano kwayoyin "masu ƙarancin gaske" waɗanda zasuyi bayani game da girman matsalar barkewar ƙwayar cuta, amma duk da haka waɗanda aka samo ko dai suna bayanin ƙarancin kiba a cikin kaɗan kaɗan na jama'a ko ƙara yawan haɗarin kiba da ƙima matakan. Binciken mafi tsauri game da ingancin TGH na iya haifar da ingantacciyar hanya da ingantacciyar hanyar da ta dace da lafiyar etiology na kiba. Kowace hangen nesa da na tattauna sunada dabarun bincike daban.

A ƙarshe, hanyoyin juyin halitta da ke ba da damar kiba suna da matuƙar muhimmanci ga kula da lafiyar asibiti da ta jama'a na cutar. TGH ya nuna cewa sauƙaƙan canje-canje a cikin abinci da motsa jiki ya kamata su hana kiba, kuma yayin da wannan ya dace da fahimta, mun san cewa wannan dabarar ta fi sauƙi a faɗi fiye da aikatawa. Duk da cewa gyara "rashin daidaituwa" tsakanin yanayin da ɗan adam ya samo asali da muhallinmu na zamani zai iya magance annobar kiba bisa ga yawancin hasashen da aka tattauna, wasu hasashe suna ba da dabaru daban-daban da takamaiman dabaru a cikin magani da rigakafin kiba fiye da TGH. Hasashe mai ban sha'awa na kwayoyin halitta yana nuna cewa ana buƙatar dabarun da suka dogara da cututtuka waɗanda ke mai da hankali kan tarihin kwayoyin halitta na mutum don magance kiba. Duk nau'in halitta mai rahusa da hasashe mai rahusa na epigenome sun fi mai da hankali kan abinci mai gina jiki na mahaifa kuma suna nuna cewa canje-canjen salon rayuwa da aka yi a lokacin balaga ba su da amfani. Waɗannan hasashe suna da mahimmanci musamman wajen yaƙi da haɓakar kiba a ƙasashe masu tasowa. A ƙarshe, hasashe mai sauyawar ɗabi'a yana nuna dabarun magani daban-daban ga ciwon suga na nau'in 2 da kiba, tare da mai da hankali sosai kan yaƙi da martanin kumburi, maimakon waɗannan cututtukan da kansu. Bugu da ƙari, hasashen canjin ɗabi'a ya nuna cewa gyare-gyaren zamantakewa da tattalin arziki masu yawa za su rage abubuwan da ke haifar da annobar kiba da kuma dakatar da ci gabanta.

Duk da yake duk waɗannan dabarun gudanarwa na asibiti ba su da jituwa kuma ana iya amfani da su a layi ɗaya, ba da iyakataccen albarkatun wuraren kula da lafiya na duniya, a bayyane yake cewa ana buƙatar ƙarin bincike don daidaita yadda ake jiyya da kuma samo waɗanda za su tabbatar da inganci sosai. Koma daga kasancewa mai sauƙin neman ilimi, nazarin juyin halittar mutum yana da matukar muhimmanci ga lafiyar mutane na yau.

gajartatattun

TGH maganan gado
SNP kwayar halittar nucleotide guda daya
GWA ƙungiyar halittu-wide
 

Bayanin marubuci

An bayar da kuɗaɗen ta hanyar Tsarin Researchungiyar Binciken Foundationwararrun Masanin Kimiyya na Kasa.

References

  • Caballero B. Bala'in Duniya na Kiba: Globalididdiga. Epidemiol Rev. 2007; 29: 1 – 5. [PubMed]
  • Beltrán-Sánchez H, Harhay MO, Harhay MM, McElligott S. Rikicewar da kuma Sauye-sauyen cututtukan cuta na metabolism a cikin Yawan Jama'ar Amurka, 1999-2010. J Am Coll Cardiol. 2013; 62 (8): 697 – 703. [PMC free article] [PubMed]
  • Ervin RB. Rashin daidaituwa na ciwo na rayuwa tsakanin manya 20 shekara da shekaru, ta hanyar jima'i, shekaru, tsere da kabilanci, da kuma ƙididdigar jiki: Amurka, 2003-2006. Rahoton Lafiya na Natl. 2009; (13): 1 – 7. [PubMed]
  • Popkin BM, Adair LS, Ng SW. Sauyin abinci mai gina jiki na duniya da kuma cutar ƙurar kiba a cikin ƙasashe masu tasowa. Nutr Rev. 2012; 70 (1): 3 – 21. [PMC free article] [PubMed]
  • Prentice AM. Cutar barkewar kiba da ta barke a kasashe masu tasowa. Int J Epidemiol. 2006; 35 (1): 93 – 99. [PubMed]
  • Barness LA, Opitz JM, Gilbert-Barness E. Kiba: kwayoyin halitta, kwayoyin halitta, da bangarorin muhalli. Am J Med Genet A. 2007; 143A (24): 3016 – 3034. [PubMed]
  • Stunkard AJ, Sørensen TIZ, Hanis C, Teasdale TW, Chakraborty R, Schull W. et al. Nazarin Tallafi na Kiba na Humanan Adam. N Engl J Med. 1986; 314 (4): 193 – 198. [PubMed]
  • Sørensen TIZ, Farashin RA, Stunkard AJ, Schulsinger F. Halittar ƙwayoyin kiba a cikin tsofaffin magidanta da siban uwansu. BMJ. 1989; 298 (6666): 87 – 90. [PMC free article] [PubMed]
  • Speakman JR. Halittu masu ƙima na kiba da ciwo na rayuwa — lokaci don kashe binciken? Diab Vasc Dis Res. 2006; 3 (1): 7 – 11. [PubMed]
  • Lu'u lu'u lu'u. Yanayi. 2003; 423 (6940): 599 – 602. [PubMed]
  • Beck-Nielsen HH. Gabaɗaya halaye na rashin lafiyar insulin juriya: mamayewa da rashin damuwa. Europeanungiyar Turai don nazarin Magungunan Insulin Resistance (EGIR). 1999; 58 (Suppl 1): 75 – 82. [PubMed]
  • Neel JV. Ciwon sukari Mellitus: Wani "Mai Damuwa" Genotype An sake ɗaukar hoto ta hanyar “Ci gaba”? Am J Hum Genet. 1962; 14: 353 – 362. [PMC free article] [PubMed]
  • Speakman JR. Ra'ayoyin juyin halitta akan cututtukan kiba: ada ada, sassauƙa, da ra'ayin tsaka tsaki. Annu Rev Nutr. 2013; 33: 289 – 317. [PubMed]
  • Wells JCK. Ingancin muhalli, filastar haɓaka haɓaka mai ban sha'awa da ban mamaki: sake fasalin samfuran juyin halitta. Evol Bioinform Online. 2007; 3: 109 – 120. [PMC free article] [PubMed]
  • Watsa MG, Yajnik CS. Asalin Juyin Halittar insulin juriya: yanayin sauyawar dabi'un. BMC Evol Biol. 2007; 7: 61. [PMC free article] [PubMed]
  • Simpson K, Parker J, Plumer J, Bloom S. CCK, PYY da PP: Gudanar da Balaga mai kuzari. Littafin Jagora na Magungunan Kwarewa. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg; 2011. p. 209 – 230. [PubMed]
  • Karatsoreos IN, Thaler JP, Borgland SL, Champagne FA, Hurd YL, Hill MN. Abinci don tunani: hormonal, ƙwarewa, da tasirin jijiyoyi akan ciyar da kiba. J Neurosci. 2013; 33 (45): 17610 – 17616. [PMC free article] [PubMed]
  • Vainik U, Dagher A, Dubé L, ellowan majalisa LK. Neurobehavioural correlates of mass body index da halayen cin abinci a cikin manya: Nazarin tsari. Neurosci Biobehav Rev. 2013; 37 (3): 279 – 299. [PMC free article] [PubMed]
  • Frisch RE. Haihuwar Namiji da Haɗin Jikin Jiki. Chicago: Jami'ar Chicago Press; 2002.
  • SHungiyar Ma’aikata na ESHRE Capri. Abinci mai gina jiki da haihuwa a cikin mata. Sabunta Hum Humrod. 2006; 12 (3): 193 – 207. [PubMed]
  • Daniels F, Baker PT. Dangantaka tsakanin kitse na jiki da rawar jiki a cikin iska a 15 C. J Appl Physiol. 1961; 16: 421 – 425. [PubMed]
  • Cannon B, Nedergaard J. Brown Adipose Tissue: Aiki da Muhimmancin Jiki. Physiol Rev. 2004; 84 (1): 277 – 359. [PubMed]
  • Rowland N, Vaughan C, Mathes C, Mitra A. Halin ciyarwa, kiba, da tattalin arziƙi. Fuskar Behav. 2008; 93 (1-2): 97 – 109. [PMC free article] [PubMed]
  • Speakman JR. Yanayi mara kyau wanda yake bayani game da yanayin jijiyoyin jiki ga kiba: “saki tsinkaye” hango. Metab ta salula. 2007; 6 (1): 5 – 12. [PubMed]
  • Peacock WL, Speakman JR. Sakamakon cin abinci mai mai mai yawa a jiki da kuma daidaita kuzari a cikin banki. Fuskar Behav. 2001; 74 (1-2): 65 – 70. [PubMed]
  • Liesenjohann T, Eccard JA. Foraging a hadarin suttura daga nau'ikan kaddara. BMC Ecol. 2008; 8: 19. [PMC free article] [PubMed]
  • Carlsen M, Lodal J, Leirs H, Secher Jensen T. Tasirin haɗarin hasara kan nauyin jikin mutum a cikin filin filin, Microtus agrestis. Oikos. 1999; (87): 277 – 285.
  • Neel JV. “Takaitaccen salon halitta” a 1998. Nutr Rev. 1999; 57 (5 Pt 2): S2 – S9. [PubMed]
  • Newman B, Selby JV, King MC, Slemenda C, Fabsitz R, Friedman GD. Kwanciyar hankali don Nau'in 2 (wanda ba insulin-dogara ba) na ciwon sukari na ƙwaƙwalwa a cikin tagwayen maza. Diabetologia. 1987; 30 (10): 763 – 768. [PubMed]
  • Poulsen PP, Kyvik KOK, Vaag AA, Beck-Nielsen HH. Rashin gado na nau'ikan II (wanda ba shi da insulin) ciwon sukari da rashin haƙuri na glucose mai haɗari-binciken tagwaye mai yawan jama'a. Diabetologia. 1999; 42 (2): 139-145. [PubMed]
  • Razquin CC, Marti AA, Martinez JAJ. Shaida akan abubuwa uku masu dacewa: MC4R, FTO da PPARγ. Gabatarwa ga abincin mutum na musamman. Mol Nutr Abincin Res. 2011; 55 (1): 136 – 149. [PubMed]
  • Loos RJF Ci gaban kwanannan a cikin ilimin halittar ƙwayoyin kiba. Br J Clin Pharmacol. 2009; 68 (6): 811 – 829. [PMC free article] [PubMed]
  • Speakman JR. Halittu masu ƙaranci don kiba, kyakkyawa amma rayayyiyar ra'ayi, da kuma madadin hangen nesa: “asalin magana” mai kawo hankali. Int J Obes (London) 2008; 32 (11): 1611 – 1617. [PubMed]
  • KMK Flegal, Carroll MDM, Kit BKB, Ogden CLC. Rashin wuce gona da iri da kuma canje-canje a cikin rarraba jigon taro na jikin mutum tsakanin tsoffin Amurka, 1999-2010. JAMA. 2012; 307 (5): 491 – 497. [PubMed]
  • Prentice AM, Hennig BJ, Fulford AJ. Asalin Juyin Halittar ƙwayar kiba: zaɓi na ɗabi'un kwayoyin halitta ko rabewar ƙwayar halitta bayan sakin ƙaddara? Int J Obes (London) 2008; 32 (11): 1607 – 1610. [PubMed]
  • Prentice AM. Tasirin farko akan tsarin samar da kuzari na dan adam: nau'in halittu masu tsayayyun halittu masu tsayayyiyar yanayin halitta. Fuskar Behav. 2005; 86 (5): 640 – 645. [PubMed]
  • Southam L, Soranzo N, Montgomery SB, Frayling TM, Mccarthy MI, Barroso I. et al. Shin makomar genotype hypothesis yana da goyan bayan hujjoji dangane da nau'in ciwon sukari na 2- da kuma bambance-bambancen kiba mai yawa? Diabetologia. 2009; 52 (9): 1846 – 1851. [PMC free article] [PubMed]
  • Baschetti R. Cutar cutar sankarau a cikin sabon ɗabi'ar mazaunan westernized: Shin saboda tsaran kwayoyin halitta ne ko kuma ga abincin da ba a sani ba? Jaridar Royal Society of Medicine. 1998; 91 (12): 622 – 625. [PMC free article] [PubMed]
  • Sharma AM. Tsarin-tushen kwayoyin halittar mutum-mutumi da kuma tasirin sa game da nazarin rikice-rikicen kwayoyin halittar mutum. J Mol Med (Berl) 1998; 76 (8): 568 – 571. [PubMed]
  • Kagawa Y, Yanagisawa Y, Hasegawa K, Suzuki H, Yasuda K, Kudo H. et al. Halittar kwayoyin halitta guda ɗaya na kwayoyin halitta masu rauni don tasirin makamashi: asalin juyin halitta da kuma tsammanin shiga tsakani don hana cututtukan da ke da kiba. Biochemiya Ga Res. 2002; 295 (2): 207 – 222. [PubMed]
  • Lau DCW, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E. 2006 Ka'idodin aikin asibiti na Kanada akan gudanarwa da rigakafin kiba a cikin manya da yara [taƙaitawa] CMAJ. 2007; 176 (8): S1 – S13. [PMC free article] [PubMed]
  • Grundy SM, Hansen B, Smith SC, Cleeman JI, Kahn RA. Gudanar da Asibiti na Ciwon Magani: Rahoton Heartungiyar Haɗin Zuciyar Amurka / Zuciyar ,asa, Lung, da Cibiyar Jini / Taron abetesungiyar Cutar Ciwon Fata ta Amurka akan Batutuwa na Ilimin kimiyya. Kewaya. 2004; 109 (4): 551 – 556. [PubMed]
  • Rolls BJ, Bell EA. Abubuwan da ake amfani da shi don magance kiba. Med Clin ta Arewa Am. 2000; 84 (2): 401 – 418. [PubMed]
  • King NA, Horner K, Hills AP, Byrne NM, Wood RE, Bryant E. et al. Motsa jiki, ci abinci da kuma nauyin nauyi: fahimtar ramawar rama a cikin halin ɗabi'a da kuma yadda suke bayar da gudummawa ga bambanci wajen asarar nauyi mai nauyi. Br J Labarin Wasanni Med. 2012; 46 (5): 315 – 322. [PubMed]
  • Hales CN, Barker DJ. Nau'in 2 (wanda bai da insulin-dogara ba) na ciwon sukari mellitus: hypothesis na ƙwaƙwalwar ƙwayar cuta. Diabetologia. 1992; 35 (7): 595 – 601. [PubMed]
  • Kwarewar Bateson P. ƙwararren mahaifa da kyakkyawan ƙirar girma. Int J Epidemiol. 2001; 30 (5): 928 – 934. [PubMed]
  • Gluckman P, Hanson M. Matar Fetal: Juyin Halitta, Ci gaba da Cutar. New York: Jami'ar Jami'ar Cambridge; 2005.
  • Wells JCK. Halittar abu mai haifar da taɓarɓarewa: zuriya mara ƙanƙanwa ko mahaifiyar da ba ta da matsala? J Theor Biol. 2003; 221 (1): 143 – 161. [PubMed]
  • Prentice AM. Yunwa cikin mutane: asalin juyin halitta da kuma tasirin zamani. Mech Aging Dev. 2005; 126 (9): 976 – 981. [PubMed]
  • Stöger R. Epigenotype mai cike da wahala: Haɓakar haɓaka da zazzabi don yawan kiba da ciwon sukari? Rayuwa. 2008; 126 (9): 976 – 981. [PubMed]
  • Kawecki TJ. Juyin Halittar Jiki a ƙarƙashin zaɓi mai juyawa. Juyin Halitta. 2000; 54 (1): 1 – 12. [PubMed]
  • Stein Z, Susser M, Saenger G, Marolla F. Yunwar da ci gaban mutum: Lokacin hunturu na yunƙurin Dutch na 1944-1945. Oxford University Press; 1975.
  • Ravelli GP, Stein ZA, Susser MW. Kiba a cikin samari bayan bayyanar yunwar a utero da jarirai. N Engl J Med. 1976; 295 (7): 349 – 353. [PubMed]
  • Tobi EW, Lumey LH, Talens RP, Kremer D, Putter H, Stein AD. et al. Bambance-bambancen kwayar halitta na DNA bayan bayyanar yunwar cikin haihuwa sune na kowa da lokaci-da kuma takamaiman jinsi. Hum Mol Genet. 2009; 18 (21): 4046 – 4053. [PMC free article] [PubMed]
  • Olds TT, Maher CC, Zumin SS, Péneau SS, Lioret SS, Castetbon KK. et al. Hujjoji sun nuna cewa yawan yara sun wuce kima sosai: bayanan daga kasashe tara. Int J Pediatr Obes. 2011; 6 (5-6): 342 – 360. [PubMed]
  • Mankar M, Joshi RS, Belsare PV, Jog MM, Watve MG. Kiba mai yawa kamar Alamar Zamani. Wasannin DAYA. 2008; 3 (9): e3187. [PMC free article] [PubMed]
  • Wells JK. Juyin Halittar dan Adam da mai saurin kamuwa da kiba: tsari ne mai kyau. Biol Rev Camb Philos Soc. 2006; 81 (2): 183 – 205. [PubMed]
  • Seshadri KG. Labarin Venus na Paleolithic gwargwado. Indo J Endocrinol Metab. 2012; 16 (1): 134 – 135. [PMC free article] [PubMed]
  • Pianka ER. A r-da K-zaɓi. Masanin dabi'a na Amurka. 1970: 592 – 597.
  • Braude S. Stress, testosterone, da hypothesis na immunoredistribution. Lafiyar dabi'a. 1999; 10 (3): 345 – 350.
  • Berger LR. Takaitaccen Bayani: Laifin tsuntsaye na lalata ga nau'in Taung-kwanyar Australopithecus africanus Dart 1925. Ni J Jikan Anthropol. 2006; 131 (2): 166 – 168. [PubMed]
  • Kuzawa C. Asalin haɓakar lafiyar tsoho: ingenia na tsaka-tsaka cikin daidaitawa da cuta. Juyin Halitta da Kiwon Lafiya. 2008: 325 – 349.
  • Belsare PV, Watve MG, Ghaskadbi SS, Bhat DS, Yajnik CS, Jog M. Metabolic syndrome: Hanyoyin sarrafawar tashin hankali sun fita daga sarrafawa. Maganin rashin lafiya. 2010; 74 (3): 578 – 589. [PubMed]
  • Corbett SJ, McMichael AJ, Prentice AM. Nau'in ciwon sukari na 2, cututtukan zuciya, da rikitarwar rikicewar cututtukan ƙwayar jijiyoyin ƙwayar cuta ta polycystic: Sanadin haihuwa na farko. Am J Hum Biol. 2009; 21 (5): 587 – 598. [PubMed]