Tambaya ta al'ada: fasalin hali (2016)

. 2016 Oktoba; 15(3): 297–298.

An buga a yanar gizo 22 ga Satumba 2016. doi: 10.1002/wps.20373

PMCID: PMC5032511

Caca ta hanyar cututtuka, wadda kuma aka fi sani da matsalar caca, ta zama jarabar halayyar da ba ta da sinadarai a cikin DSM-5. A cikin wannan rarrabuwa, an sake rarraba cututtuka da dama a cikin nau'in DSM-IV daban-daban na Cututtukan Kula da Impulse Not Apartment Classified bisa ga bayanan da aka tattara a lokacin DSM-IV. Duk da haka, rarrabuwar DSM-5 ta haifar da ce-ce-ku-ce, tare da wasu ra'ayoyin ilimi suna goyon bayan barin caca ta hanyar cututtuka a cikin babi na cututtukan kula da impulse (duba, misali, Grant et al 1 a cikin wannan mujallar).

A nan mun bayar da taƙaitaccen bayani game da hujjojin da ke goyan bayan rarraba caca ta hanyar cuta a matsayin cuta mai jaraba (hujjar "pro") da kuma magance waɗannan hujjojin da abokan aiki suka gabatar waɗanda suka fi son wata hanyar nosology daban (hujjar "con"). A ɓangaren "pro", za a iya haskaka abubuwa da yawa da suka haɗa da caca ta hanyar cututtuka da kuma matsalolin amfani da miyagun ƙwayoyi. Daga cikin waɗannan abubuwan da suka haɗa akwai irin waɗannan tushen neurobiological na aikin kwakwalwa da fasalulluka na fahimta 2. Sun haɗa da kamanceceniya a fannoni na sarrafa lada tsakanin caca ta hanyar cuta da cututtukan amfani da miyagun ƙwayoyi waɗanda suka bambanta da cututtukan sarrafa sha'awa. Duk da yake waɗannan cututtukan na ƙarshe suna da fannoni masu lada ga mutum 1 , wannan lada ya dogara ne akan ƙarfafawa mara kyau: mutane suna da jin daɗin jin daɗi bayan aikin. Sabanin haka, jaraba da miyagun ƙwayoyi ke haifarwa da caca suna ba da ƙarfafawa mai kyau, aƙalla a farkon matakan cutar 2 , lokacin da mutane suka ba da rahoton "shuka" ko yanayin "kwarara". Sai a matakai na gaba kawai, fasalulluka na tilastawa da ƙarfafawa mara kyau sun fi rinjaye. Bugu da ƙari, ƙaruwar abubuwan da ke haifar da matsala da ke da alaƙa da halayen matsala babban fasali ne da ke tattare da caca ta hanyar cuta da amfani da miyagun ƙwayoyi. A cikin duka yanayi biyu, tsammanin lada ba shi da kyau ba tare da la'akari da nau'in lada ba. Shaida ta nuna cewa mutanen da ke fama da matsalar caca ko amfani da miyagun ƙwayoyi suna nuna yanayin lada mara amsawa. Waɗannan sakamakon suna goyan bayan ra'ayin cewa rashin aikin dopaminergic ya ƙunshi siffa gama gari ta jarabar sinadarai da halaye, kodayake ana buƙatar ƙarin bincike.

Bugu da ƙari, cututtukan caca da amfani da miyagun ƙwayoyi suna da halaye iri ɗaya na ganewar asali, kuma yawan kamuwa da cuta yana da yawa . Akwai haɗuwa a cikin magungunan magani da halaye. Rarraba raunin kwayoyin halitta tsakanin caca da cututtukan amfani da miyagun ƙwayoyi yana wanzuwa 3 , kuma an lura da haɗakar matsalar caca da amfani da miyagun ƙwayoyi a cikin dangi na farko na mutanen da ke da caca ta hanyar cuta idan aka kwatanta da dangin masu sarrafawa 4.

Hujjoji da aka yi kan rarraba caca ta hanyar cututtuka a matsayin cuta mai jaraba, kamar yadda Grant et al 1 suka bayyana , za a iya musantawa ba tare da buƙatar rarraba caca ta hanyar cututtuka a matsayin cuta mai sarrafa motsin rai ba. Ɗaya daga cikin hujjojin da aka gabatar shi ne cewa lokaci ya yi da za a ɗauki caca ta hanyar cututtuka a matsayin jaraba idan aka yi la'akari da abubuwan da suka shafi raunin kwayoyin halitta tsakanin caca ta hanyar cututtuka da kuma babban baƙin ciki. Muna tsammanin wanzuwar waɗannan abubuwan da aka haɗa za a iya bayyana su ta wata hanya daban, ganin cewa rikice-rikicen yanayi su ne na biyu mafi yawan rikice-rikice a cikin caca ta hanyar cututtuka, bayan rikice-rikicen amfani da miyagun ƙwayoyi. Bugu da ƙari, haɗin gwiwar kwayoyin halitta yana wanzu tsakanin dogaro da sinadarai (misali, nicotine 5 , cocaine 6 ) da baƙin ciki.

Wata hujja da aka gabatar ta 1 ita ce babu wata fa'ida ta asibiti da ke akwai don rarraba caca ta hanyar cututtuka a matsayin jaraba saboda hanyoyin magani banda waɗanda ake amfani da su wajen magance matsalolin amfani da miyagun ƙwayoyi na iya zama da amfani ga wannan yanayin. Misalan da aka bayyana sune maganin lithium da fallasa. Duk da haka, lithium yana da yuwuwar rage yawan caca a duk tsawon lokacin saboda ingancinsa wajen magance alamun cututtukan bipolar maimakon caca ta hanyar pathological . Mun yarda cewa hanyoyin magancewa na iya taimakawa wajen rage sha'awar caca a cikin caca ta hanyar pathological. Duk da haka, wannan hanyar magani an kuma yi amfani da ita cikin nasara a cikin matsalolin amfani da miyagun ƙwayoyi kuma yana da tasiri wajen rage sha'awar da ke da alaƙa da miyagun ƙwayoyi ko magunguna 8.

A ƙarshe, idan ana la'akari da rigakafi, rarrabuwar caca ta hanyar cututtuka na iya yin tasiri mai mahimmanci. Duk da cewa farkon da kuma yadda ake kamuwa da jaraba na iya yin tasiri sosai ta hanyar matakan kariya 9 , ba a nuna wannan ga matsalolin sarrafa sha'awa ba.

A taƙaice, hujjojin da Grant et al 1 suka gabatar ba su isa su yi karo da rarrabuwar caca ta hanyar cututtuka a matsayin cuta mai jaraba a cikin DSM‐5 da kuma ba da hujjar rarrabuwa daban-daban a cikin ICD‐11 mai zuwa ba. Maimakon haka, akasin haka gaskiya ne. Caca ta hanyar cututtuka za a iya fahimtarta a matsayin jaraba ta "halayya", inda mutum ba ya jaraba da wani sinadari mai lada amma ga wani hali da ke ba shi lada.

Karl Mann1, Mira Fauth ‐ Bühler1, Susumu Higuchi2, Marc N. Potenza3, John B. Saunders4 1Sashin kula da halayyar Shaye-shaye da Magungunan Yara, Babban Cibiyar Kiwon Lafiyar Hauka, Kwalejin Kiwon Lafiya Mannheim / Heidelberg University, Mannheim, Jamus; 2Kungiyar Asibitin Kasa ta Kurihama Cibiyar Kula da Lafiya da Yara, Yokosuka, Kanagawa, Japan; 3Darthers of Psychiatry, Neurobiology da Cibiyar Nazarin Yara da CASAColumbia, Makarantar Medicine ta Jami'ar Yale, New Haven, CT, Amurka; 4Centre don Nazarin Matsalar Matasa, Jami'ar Queensland, Brisbane, Ostiraliya; Fannonin ilimin halin ƙwaƙwalwa da Magungunan Yara, Faculty of Medicine, Jami'ar Sydney, Sidney, Ostiraliya

K. Mann da JB Saunders mambobi ne na Dungiyar Ma'aikata ta ICD ‐ 11 akan Rashin ‐abi'a da Rashin Tsarin Abinci. Abubuwan da aka bayyana a cikin wannan wasiƙar ba wakilan ra'ayoyin Workingungiyar Kwarewar ba. K. Mann da M. Fauth ‐ Bühler sun ba da gudummawa daidai wannan abun.

References

1. Grant JE, Atmaca M, Fineberg NA et al. Duniyan Lafiya 2014; 13: 125 ‐ 7. [PubMed]
2. Fauth ‐ Bühler M, Mann K, Potenza MN. Addict Biol (a latsa).
3. Lang M, Leménager T, itarfafa F et al. Eur Psychiatry 2016; 36: 38 ‐ 46. [PubMed]
4. Mann K, Leménager T, Zois E et al. An gabatar da shi don bugawa.
5. Edwards AC, Kendler KS. J Shafar cuta 2012;15;142:90‐7. [PubMed]
6. Arango ‐ Lievano M, Kaplitt MG. Med Sci 2015; 31: 546 ‐ 50. [PubMed]
7. Hollander E, Pallanti S, Allen A et al. Am J mahaukacin tabin hankali 2005; 162: 137 ‐ 45. [PubMed]
8. Vollstädt ‐ Klein S, Loeber S, Kirsch M et al. Biol Psychiatry 2011; 69: 1060 ‐ 6. [PubMed]
9. Mai riƙe da HD. Am J Addictor 2001; 10: 1 ‐ 15. [PubMed]