Juzu'i na 11, Fitowa ta 12, Disamba 01, 2016 , shafi na 7-9
An gudanar da binciken wallafe-wallafe ta amfani da PubMed da Google Scholar. An shigar da waɗannan sharuɗɗan bincike, da kuma abubuwan da suka samo asali: "Bangaren Intanet," "Facebook," "kafofin watsa labarun," "shafukan sadarwar zamantakewa," "jaraba," "dogara," da kuma "halayyar haɗari". a kan jita-jita na yanar gizo ya dawo da adadi mai yawa, kuma biyar an sake nazari cikin zurfin. Binciken a kan Facebook da kafofin watsa labarun da kuma jaraba ya dawo da abubuwan 58, wanda 25 aka sake gwadawa cikin zurfin. Sha biyar daga cikin waɗannan shafukan da aka mayar da hankali akan furotin Facebook.
Yunkurin farko na nazarin jarabar intanet ya samo asali ne kusan shekaru ashirin, lokacin da Kimberly Young, ɗaya daga cikin masu bincike na farko a yankin, ta gabatar da ka'idojin ganewar asali ga wani abu da aka sani da "jarabar intanet" ( 3 ). Duk da cewa ba a haɗa shi cikin DSM-5 ba, ana tsammanin jarabar intanet tana da wasu muhimman halaye tare da matsalar amfani da miyagun ƙwayoyi, kamar haƙuri, janyewa, da mummunan sakamako ( 4 ). A yau, jarabar intanet ana kallonta a matsayin nau'in jarabar intanet, kuma amfani da Facebook na tilastawa yana cikin wannan fanni.
"Sha'awar Facebook" kalma ce da masu bincike suka ƙirƙira wadda ake amfani da ita ga mutanen da ke amfani da Facebook fiye da kima, don canza yanayi, tare da sakamako mara kyau na mutum ( 5 ). A wata ma'anar, mutumin da ke da sha'awar Facebook zai iya fuskantar rashin iko a zahiri yayin da yake ci gaba da amfani da Facebook fiye da kima duk da mummunan tasirinsa ga rayuwar mutum ( 6 ). Duk da haka, ba za a ɗauki amfani da shi fiye da kima a matsayin jaraba ba sai dai idan ya zama dole; misali, mutum zai iya yin dogon lokaci a Facebook don dalilai na aiki ba tare da ya kamu da jaraba ba ( 5 ). Saboda Facebook a halin yanzu shine shafin yanar gizo mafi shahara, kuma nazarin da aka yi kan amfani da Facebook ya fi nazarin wasu shafukan yanar gizo na zamantakewa ( 7 ), wannan bita ya mayar da hankali kan matsalar da ke tasowa ta sha'awar Facebook.
Facebook yana bawa masu amfani damar ƙirƙirar bayanan martaba da kuma ƙulla alaƙa da wasu masu amfani da ake kira "abokai." Abokai na iya mu'amala da juna ta hanyar aika saƙonni da raba hotuna, bidiyo, ko abubuwan da suka shafi kansu yayin da suke yaɗa bayanai game da ayyukan abokansu da abokan abokansu. Masu amfani za su iya haɓaka bayanan martabarsu da manhajoji da yawa; misali, masu amfani za su iya yin wasanni, yin caca, da kuma samar da zaɓe, da kuma haɗa wasu shafukan sada zumunta kamar Twitter da Instagram. Haka kuma ƙwararru za su iya amfani da Facebook don tallata ayyukansu da kuma haɗuwa da masu sauraronsu. Ana sanar da masu amfani game da sabbin ayyukan kan layi akai-akai ta hanyar ciyar da labarai kai tsaye, wanda zai iya ƙarfafa jaraba ta hanyar yin aiki a matsayin alamun gargajiya akan jadawalin ƙarfafa lokaci mai canzawa ( 8 ).
Ganin cewa jarabar Facebook wani abu ne da aka fi mayar da hankali a kai a binciken, an tsara kayan aikin tantancewa na yanzu bisa ga ma'aunin wasu jarabar ɗabi'a ( 5 ). Yawancin waɗannan ma'auni sun samo asali ne daga manyan sassa shida na jaraba ( 9 ). Misali, Ma'aunin Jarabawar Bergen Facebook ya dogara ne akan abubuwa shida da aka auna akan sikelin Likert, tare da kowane abu yana nuna alamar halayyar jaraba: 1) nutsuwa ("Kana ɓatar da lokaci mai yawa ina tunanin Facebook ko tsara yadda ake amfani da shi"); 2) haƙuri ("Kana jin sha'awar amfani da Facebook akai-akai"); 3) gyaran yanayi ("Kana amfani da Facebook don manta da matsalolin ka"); 4) komawa baya ("Ka yi ƙoƙarin rage amfani da Facebook ba tare da nasara ba"); 5) janyewa ("Kana jin natsuwa ko damuwa idan an hana ka amfani da Facebook"); da kuma 6) rikici ("Kana amfani da Facebook sosai har ya yi mummunan tasiri ga aikinka/karatunka") ( 10 ). Kodayake an tabbatar da waɗannan ma'auni ta hanyar tunani daban-daban, nazarin abubuwa yana nuna rashin daidaito a cikin ma'auni, yana nuna rashin ingancin gini ( 5 ). Rashin cimma matsaya game da fahimtar da kuma gano matsalar jarabar Facebook shine babban abin da ake jayayya a kai a wannan fanni na bincike mai tasowa.
Jaraba tana da alaƙa da rashin daidaito tsakanin aiki a cikin manyan tsarin kwakwalwa guda biyu: tsarin amygdala-striatal mai motsawa da tsarin kwakwalwa na prefrontal mai hana tunani. A cikin jarabar miyagun ƙwayoyi, tsarin amygdala-striatal yana da ƙarfi, wanda ke haifar da ƙaruwar sha'awa ga halayen jaraba, yayin da prefrontal cortex yana da ƙarfi, wanda ke haifar da rashin iya dakatar da halayen motsa jiki bayan an kunna su ( 11 ). Turel et al. ( 12 ) sun binciki shigar waɗannan tsarin jijiyoyi a cikin jarabar Facebook. Mahalarta sun fara kammala tambayoyin jarabar Facebook. Sannan, ta amfani da yanayin tafi/ba-tafi tare da aikin MRI, masu binciken sun binciki yadda waɗannan tsarin kwakwalwa suka mayar da martani daban-daban tsakanin alamun Facebook da alamun zirga-zirga da kuma sakamakon jaraba da ke da alaƙa da aikin kwakwalwa. Sun gano cewa jarabar miyagun ƙwayoyi da jarabar Facebook suna da alaƙa da yawan aiki a cikin tsarin amygdala-striatal. Duk da haka, jarabar Facebook ba ta da alaƙa da canje-canje a cikin ayyukan prefrontal cortex, yana nuna cewa mutanen da ke da jarabar Facebook na iya samun damar dakatar da halayensu na motsa jiki ( 12 ). Wannan tsarin rashin aiki da hana motsa jiki mara canzawa yayi kama da wanda aka gani a jarabar wasanni ta Intanet ( 13 ). Kodayake wannan binciken yana da iyaka ta hanyar ƙirar sassaka, waɗannan binciken sun nuna cewa jarabar Intanet da jarabar abubuwa suna da bambancin ilimin cututtukan fata.
Ana yawan yin nazari kan jarabar Facebook a cikin ɗaliban jami'a kuma galibi mata ne ke da rinjaye. Wasu halaye na ɗabi'a kamar wuce gona da iri, son kai, yawan damuwa, da ƙarancin girman kai suna da alaƙa sosai da amfani da Facebook na tilastawa ( 10 , 14 ). A cewar tsarin ƙwarewar zamantakewa na Caplan, mutane masu kaɗaici, masu baƙin ciki waɗanda suka fi son hanyoyin hulɗa ta yanar gizo suna da saurin kamuwa da matsalar amfani da Intanet ( 15 ). Dangane da wannan, masu bincike sun gano alaƙa tsakanin damuwa da baƙin ciki da amfani da Facebook na tilastawa ( 16 ), suna nuna cewa mutanen da ke da rashin lafiyar zamantakewa na iya amfani da Facebook a matsayin mafaka daga rayuwar yau da kullun. Bugu da ƙari, Muench et al. ( 17 ) sun ba da shawarar cewa rashin tsaro na zamantakewa, kamar kwatancen zamantakewa ("Ina jin cewa wasu suna da rayuwa mafi kyau fiye da ni"), tsoron ɓacewa ("Ina jin ina rasa hulɗar zamantakewa mai daɗi fiye da wasu"), da kuma tsoron kimantawar zamantakewa mara kyau ("Ina damuwa da abin da wasu mutane ke tunani game da ni"), suna da alaƙa da amfani da Facebook mara kyau. Duk da haka, babu wata alaƙa tsakanin abubuwan jarabar Facebook da wanzuwar kyakkyawar alaƙar zamantakewa ta intanet, wanda ke nuna cewa jarabar Facebook galibi ta samo asali ne daga rashin tsaro na zamantakewa maimakon rashin kyakkyawar alaƙar zamantakewa ( 17 ).
Idan aka yi amfani da shi a matsakaici, Facebook na iya sauƙaƙe dangantaka da inganta girman kai ( 18 ); duk da haka, rashin yin amfani da shi yadda ya kamata zai iya haifar da mummunan sakamako a rayuwa. Facebook na iya zama illa ga aikin ilimi, kamar yadda Kirschner et al. ( 19 ) suka gano cewa masu amfani da Facebook suna da ƙarancin matsakaicin maki kuma suna ɓatar da ƙarancin sa'o'i suna karatu fiye da waɗanda ba masu amfani da Facebook ba. Daga cikin waɗanda suka ba da rahoton cewa yana da mummunan tasiri ga aikin karatunsu, kashi 74% sun bayyana cewa amfani da Facebook don jinkirtawa yana sa su ji kamar suna aiki ( 19 ). An kuma nuna cewa amfani da Facebook na tilastawa yana kawo cikas ga barci. Mutanen da suka sami maki mafi girma a kan sikelin jarabar Facebook suna ba da rahoton jinkirin lokacin kwanciya da lokacin tashi a ranakun mako da ƙarshen mako idan aka kwatanta da mutanen da ke da ƙananan maki jarabar Facebook ( 10 ). 'Yancin gabatar da kai na iya sa masu amfani da Facebook su kasance masu son gabatar da nau'ikan kansu na kan layi, kuma masu bincike sun gano cewa cinye bayanai masu yawa game da wasu mutane na iya haifar da jin kishi. Wato, mutanen da ke amfani da Facebook akai-akai sun fi yarda cewa wasu suna da rayuwa mafi kyau fiye da su kuma rayuwa ba ta da adalci, yayin da waɗanda ke da rayuwar zamantakewa ta intanet da ta fi aiki da kyau suna da ra'ayi mafi daidaito game da rayuwar wasu mutane ( 20 ). Ta amfani da ka'idar zamantakewa ta ɓacin rai, Tandoc et al. ( 21 ) sun yi jayayya cewa hassada da ke tasowa daga gasa don matsayi na zamantakewa na iya sa mutane su shiga cikin damuwa. Sun gano cewa jin hassada da ke tasowa ta hanyar amfani da Facebook don sa ido ya nuna alamun ɓacin rai, tare da sa ido yana nufin cinye bayanan sirri na wasu da gangan ( 21 ). Bugu da ƙari, game da dangantakar soyayya, Elphinston et al. ( 22 ) sun sami alaƙa tsakanin amfani da Facebook da tilastawa da rashin gamsuwa da dangantaka saboda kishi da halayen sa ido.
A halin yanzu, babu takamaiman hanyoyin magance jarabar Facebook, don haka masu bincike sun ba da shawarar amfani da dabarun da ake amfani da su don magance jarabar Intanet ( 6 ). Hanyoyin magance damuwa sun haɗa da maganin fahimta-halayya da ba da shawara mai matakai da yawa. A cikin na farko, ana koya wa abokan ciniki su sake tsara wasu imani mara kyau da tunani mai ban tsoro, kamar "kowa yana da rayuwa mafi kyau fiye da ni." A na ƙarshe, ana jagorantar abokan ciniki ta matakan canji ta amfani da tambayoyin motsa jiki yayin da suke hulɗa da dangi da takwarorinsu. Ana zaɓar magungunan magunguna gabaɗaya bisa ga abubuwan da ke tattare da su, kamar baƙin ciki ( 6 ).
Addiction Facebook wata matsala ce ta fara fitowa, kuma bincike kan amfani da Facebook na tilastawa ya kasance a wani mataki na ƙwarewa. Mafi yawan hujjoji sun dogara ne da nazarin giciye-bincike ta amfani da bayanan kai-tsaye tsakanin alumomin da aka kulle ga ɗaliban kwaleji. Don haka, binciken da za'a yi nan gaba na iya amfani da zane-zanen nazari mai zurfi a tsakanin mafi yawan jama'a. Bayanin mai inganci na iya taimakawa cikin fahimtar tsammanin masu amfani da alamu na yau da kullun, kuma alakar da ke tattare da ita na iya ba da gudummawa ga bunkasa sikeli tare da ingantaccen inganci. Har zuwa wannan, ana buƙatar ƙarin bincike don tabbatar da karɓar Facebook a matsayin babban ɓangaren asibiti.
- Addu'ar Facebook shine jaraba ta halayyar mutum wanda aka samo daga jarabar Intanet wanda ke nuna wuce gona da iri, amfani da Facebook.
- Abubuwan haɗari na addabar Facebook sun hada da narcissism, extraversion, neuroticism, da rashin tsaro na zamantakewa.
- Kama da sauran jaraba, mutane masu amfani da jaraba na Facebook na iya gabatar da su tare da alamun haƙuri, cirewa, salience, rikici, da sake dawowa.
- Dabarun kulawa don maganin jaraba na Facebook sun hada da psychotherapy da pharmacotherapy don kula da cututtukan da ke gudana.
Marubucin ya gode wa Katherine Akers, Ph.D., Dr. Richard Balon, MD, da Ms. Lorie Jacob, Sc.M., saboda taimako mai mahimmanci da wannan labarin.
| 1. | https://zephoria.com/top-15-valuable-facebook-statistics/ |
| 2. | Kuss DJ, Griffiths MD: Sadarwar yanar gizo ta yanar gizo da kuma jaraba - sake nazarin litattafan tunani ne. Int J Environ Res Kiwon Lafiyar Jama'a 2011; 8 (9): 3528 – 3552 CrossRef |
| 3. | Matasa KS: jarabar intanet: fitowar sabon cuta a asibiti. CyberPsychol Behav 1998; 1 (3): 237 – 244 CrossRef |
| 4. | Block JJ: Batutuwa don DSM-V: jarabar Intanet. Am J Zuciya 2008; 165 (3): 306 – 307 link |
| 5. | Ryan T, Chester A, Reece J, et al: Amfani da cin zarafin Facebook: bita da jaraba na Facebook. J Behav Taimako 2014; 3 (3): 133 – 148 CrossRef |
| 6. | Andreassen CS, Pallesen S: Karatun shafin yanar gizo na zamantakewa: duba abu. Curr Pharm Des 2014; 20 (25): 4053 – 4061 CrossRef |
| 7. | Griffiths MD, Kuss DJ, Demetrovics Z: Jarabar sadarwar zamantakewar jama'a: fasali na farko binciken, a cikin Behavioral Addictions: Criteria, Shaida, da kuma Jiyya. Amsterdam, Elsevier, 2014, pp 119 – 141 CrossRef |
| 8. | Hormes JM, Kearns B, Timko CA: Yin Craft Facebook? Haɗin ƙwarewa ga yanar sadarwar zamantakewar yanar gizo da kuma haɗin gwiwa da ƙarancin ƙarancin ƙauna. Addiction 2014; 109 (12): 2079 – 2088 CrossRef |
| 9. | Griffiths M: samfurin 'kayan maye' a cikin tsarin biopsychosocial. J Cire Yi amfani da 2005; c10 (4): 191 – 197 CrossRef |
| 10. | Andreassen CS, Torsheim T, Brunborg GS, et al: Haɓaka ma'aunin jaraba na Facebook. Rahoton Rinjamau na 2012; 110 (2): 501 – 517 CrossRef |
| 11. | Jentsch JD, Taylor JR: Tasirin sakamako wanda ya haifar da lalacewar gaban kansa a cikin cutar shaye-shaye: abubuwan da ke haifar da iko na halayya ta hanyar kariyar sakamako. Psychopharmacology 1999; 146 (4): 373 – 390 CrossRef |
| 12. | Turel O, He Q, Xue G, et al: Binciken tsarin tsaran tsageran facebook "jaraba." Psychol Rep 2014; 115 (3): 675 – 695 CrossRef |
| 13. | Han DH, Kim YS, Lee YS, et al: Canje-canje na cikin abubuwan da aka samar, ayyukan cortex na prefrontal tare da wasan-bidiyo. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2010; 13 (6): 655 – 661 CrossRef |
| 14. | Mehdizadeh S: gabatar da kai 2.0: narcissism da ƙimar kai akan Facebook. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2010; 13: 357-364 CrossRef |
| 15. | Caplan SE: fifiko ga hulɗan zamantakewar kan layi wata ka'ida ta amfani da yanar gizo mai matsala da halayyar zaman jama'a. Sadarwar Sadarwa ta 2003; 30 (6): 625 – 648 CrossRef |
| 16. | Koc M, Gulyagci S: jarabar Facebook a tsakanin ɗaliban kwaleji na Turkiyya: rawar da ke tattare da lafiyar halayyar ɗan adam, halayen mutane, da kuma halayen amfani. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2013; 16 (4): 279 – 284 CrossRef |
| 17. | Muench F, Hayes M, Kuerbis A, et al: Dangantaka mai zaman kanta tsakanin matsala ta sarrafa amfani da Facebook, lokaci a shafin da kuma damuwa. J Behav Taimako 2015; 4 (3): 163 – 169 CrossRef |
| 18. | Yu AY, Tian SW, Vogel D, et al: Shin za a iya inganta ilimin ko da yaushe? An gudanar da bincike game da tashar yanar gizo na yanar gizo. Gudanar da Educat 2010; 55 (4): 1494 – 1503 CrossRef |
| 19. | Kirschner PA, Karpinski AC: Facebook da aikin ilimi. Gudanar da Hum Behav 2010; 26 (6): 1237 – 1245 CrossRef |
| 20. | Chou H-TG, Edge N: "Suna da farin ciki da more rayuwa fiye da ni": tasirin amfani da Facebook akan tsinkayar ran wasu. Cyberpsychol Behav Soc Network 2012; 15: 117-121 CrossRef |
| 21. | Tandoc EC Jr, Ferrucci P, Duffy M: Amfani da Facebook, hassada, da rashin kwanciyar hankali a tsakanin ɗaliban kwaleji: Shin fusatar da fuskoki a fuska ce? Nuna Hanyar Hanyar Hum 2015; 43: 139-146 CrossRef |
| 22. | Elphinston RA, Noller P: Lokaci don fuskantar shi! Intrusion Facebook da kuma abubuwan da ake ciki don wariyar launin fata da dangantaka da gamsuwa. Cyberpsychol Behav Soc Network 2011; 14 (11): 631 – 635 CrossRef |