Daliyar Intanit mai yiwuwa na Intanet a Makarantar Sakandare a Cibiyar Cibiyar Isparta da Ƙananan Bayanai: Nazarin Sashin Gida (2013)

LINK

Turk J Pediatr. 2013 Yuli-Agusta; 55 (4): 417-25.

Evrim Aktepe1, Nihal Olgaç-Dündar2, Özgen Soyöz2, Yonca Sönmez3
Ofisoshin 1Yara da Yarinyar Siyasa, da kuma 3Lafiya ta Jama'a, Jami'ar Süleyman Demirel Faculty of Medicine, Isparta da kuma 2Ma'aikatar Pediatrics, Jami'ar Katip Çelebi Faculty of Medicine, İzmir, Turkiya. E-mail:[email kariya]
Summary
Manufar binciken yanzu shine ya gano duk abubuwan da suka shafi zamantakewa na zamantakewa da suka shafi jita-jitar yanar gizo da kuma ci gaba da wannan jaraba, da kuma ƙayyade dangantaka tsakanin tsangwama na Intanet da halin haɓakar kansa, rayuwa mai gamsarwa, da kuma yanayin ƙaunar da ke ciki. matasa masu zuwa makarantar sakandare a garin Isparta. An shirya nazarin nazarin binciken gine-gine don matasa masu makaranta. Wata hanyar bayani game da amfani da Intanet da abubuwan da suka danganci zamantakewar zamantakewa, Siffar Yara da Intanit, Daidaita da Sakamakon Sakamakon rayuwa, da Ƙarfin UCLA Loneliness - An yi amfani da takardun ƙira ga ɗalibai. An samo yiwuwar yin amfani da yanar-gizon Intanit na 14.4%. Matasan da za a iya yin amfani da yanar-gizon intanet sun sami ƙananan matakan rashin daidaituwa da matakan rayuwa. Sakamakon haka za'a tattauna game da rubutun da aka wallafa.
keywords: matasa, jita-jita na intanet, mai lalacewa, mai lalacewa.
Gabatarwa
Intanit haɗin sadarwa ne wanda ke bayar da gudummawa mai muhimmanci ga rayuwar mutum ta hanyar taimakawa mutane su shiga cikin dama da dama da kuma sadarwa tare da juna [1]. Matasan sun fara zama masu amfani da Intanet. Bukatun ci gaba na matasa sune mahimmanci a cikin amfani da yanar-gizon yanar-gizon [1]. Abubuwan da suka dace ga matasa, irin su rashin kulawa da tunanin mutum, dabi'u masu neman sha'awa, da kuma ƙarfin wariyar ɗan adam, ya sa su zama mafi muni ga cin zarafin Intanet (PIA)1], [2]. Adabin har zuwa yau ya gabatar da ma'anoni biyu na farko na rikice-rikicen Intanet. Wadannan ma'anan an samo su ta hanyar daidaitawa da Diagnostic da Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) -IV ma'aunin bincike don jarabawar abu da caca mai cuta3. Goldberg ya ba da shawarar cewa Intanet yanar gizo ce ta shaye-shaye [4]. Goldberg yayi bayanin jaraba da Intanet kamar yadda ake yin jaraba da halin aiki a matsayin hanyar haɓakawa, ya ƙaddamar da ka'idojinsa a kan tsarin zartar da abincin DSM-IV. Matasa sunyi mahimmanci na biyu na jaraba ta Intanet ta hanyar daidaita tsarin ka'idojin zane-zane ta DSM-IV wanda ke amfani da yanar gizo. Wannan ma'anar yana nufin cikar biyar da takwas ma'auni don ganewa mutum kamar yadda ya dace, kamar haka: 1. Ƙarƙashin ƙwaƙwalwar tunanin mutum tare da intanet, 2. Da buƙatar tsawon lokaci a kan layi, 3. Ƙoƙarin ƙoƙari don rage amfani da intanet, 4. Gyara bayyanar cututtuka lokacin da rage amfani da intanet, 5. Matsalolin kula da lokaci, 6. Ƙungiyar muhalli (iyali, abokai, makaranta, aiki), 7. Rage game da lokacin da aka kashe a kan layi, da kuma 8. Halin canji ta hanyar amfani da intanet [3]. Griffiths [5] jaddada cewa halayen halayen shida sun kasance a halin yanzu saboda halin da za'a iya gano shi shine jaraba: gyare-gyaren yanayi, jin daɗi, sakewa, haƙuri, janyewa, da rikici.

An gano cewa yawancin mutanen da suka kamu da jaraba suna da alaƙar zamantakewa a gaba, suna zaɓar ayyukan da ke ɗauke da hulɗa, kuma an yi nazari akai-akai kan bambancin kaɗaici. Wasu nazarin amfani da Intanet sun gano cewa waɗanda ke amfani da Intanet a matakin cututtuka su ne kaɗaici [ 6 ]. Duk da haka, wasu nazarin ba su sami irin wannan bambanci ba [ 7 ].

Duk da cewa wasu bincike sun nuna cewa jarabar intanet na taimakawa wajen rage walwala da gamsuwar rayuwa, an kuma gano cewa, akasin haka, karuwar amfani da intanet na iya haifar da karuwar walwala ta fuskar tunani [ 8 ],[ 9 ].

A cikin wallafe-wallafen, an bayyana ɗabi'ar cutar da kai (SIB) a matsayin ɗabi'a mai cutarwa ta kowace irin sani da aka yi niyya kai tsaye ga jikin mutum ba tare da niyyar mutuwa ba [ 10 ]. An gano alaƙa tsakanin SIB da matsalar halayen da ke kan iyaka. A cewar wani ra'ayi, ya kamata a ɗauki maimaita yin rauni a matsayin ɗabi'a mai siffofi masu jaraba. A ka'ida, an ruwaito cewa mutanen da ke da jaraba ta intanet suna da haɗarin cutar da kai. Duk da haka, adadin nazarin da aka yi kan wannan batu yana da iyaka [ 11 ].

Manufofin binciken yanzu shine:

1 .Ya gabatar da al'amurra masu dangantaka da PIA a cikin matasa masu zuwa makarantar sakandare a tsakiyar garin Isparta da kuma ci gaba da wannan jaraba;

2.Dai ƙayyade tsakanin PIA da SIB, rayuwa ta gamsuwa, matakan rashin daidaituwa, da matsalolin barci; kuma

3 .Ya nuna siffofin amfani da Intanet na daliban makaranta.

Abubuwa da hanyoyi
An tsara nazarin nazarin binciken gine-ginen al'umma don bincike PIA a cikin matasa masu zuwa makarantar sakandare. An samu izinin binciken daga Cibiyar Nazarin Kimiyyar Kimiyya ta Kimiyya ta Süleyman Demirel ta Jami'ar Süleyman Demirel, Ofishin Jakadancin Isparta, da Gwamna Isparta. Aikin nazarin shine yawan yawan dalibai na 12,179 da aka rajista a manyan makarantu a garin Isparta. An karɓa yawancin jini kamar yadda 25% da kuma rarraba kamar yadda 2% (ƙaddara 23% -27%), yayin da aka ƙididdige samfurin samfurin 95% matakin amincewa don zama ɗalibai na 1,569. Domin ya hada da dalibai daban-daban na matakan zamantakewa a cikin ƙungiyar binciken, an shawarci masu kula da makaranta da masu bada shawara. Lokacin da makarantun suka sasantawa bisa ga matakan zamantakewar su tare da bayanan da aka karɓa, ma'aunan sun kasance daidai. Ta haka ne, an zabi makaranta daga kowace matsala ta hanyar amfani da samfurin. Yawan yawan ɗaliban makarantu a makarantun da aka gudanar da bincike an gano su ne 1,992. Bayan an cire daliban da basu halarta ba ko kuma sun kamu da rashin lafiya a ranar binciken, sauran daliban 1,897 masu yawa sun haɗa su a cikin binciken. Dalibai ɗari biyu da hamsin da biyu waɗanda suka cika cikin siffofin ba daidai ba ko kuma basu dace ba a cikin binciken. Daga karshe, ɗaliban makarantar sakandaren 1,645 sun kammala karatun. An samo hanyar samun damar zama 82.5%. Kafin yin amfani da tsari da Sikeli, an gaya wa dalibai game da binciken, kuma sun ba da izinin su.  

Table na I. Daidaita matasa tare da Ba tare da Intanit na Intanit ba a ka'idodin manufofin su don amfani da Intanit
Table II. Daidaita matasa tare da Ba tare da Intanit na Intanit ba a ka'idodin Ayyuka na Amfani da Intanit da sauran abubuwan da suka dace

Matakan

Da fari dai, an bai wa ɗaliban samfurin bincike game da amfani da yanar gizo da kuma abubuwan da suka shafi zamantakewar al'umma. Wannan nau'i, wanda masana marubuta na yanzu suka yi, ya tambayi dalibai game da: shekarun da suka fara amfani da intanit (farawa da amfani da Intanet); shekarunsu, jinsi, dalilan amfani da intanit, da kuma jimlar sa'o'i a kowane mako da aka ciyar akan intanet; yin sababbin abokai ta hanyar yin hira da yanar gizo sannan kuma ka sadu da waɗannan abokai a cikin mutum; wasa wasanni na layi; inda suke amfani da intanet; zuwa internet cafes; amfani da taba; tsarin iyali; iyayensu ilimi; da kasancewar SIB, da kuma idan akwai, irin SIB; yin amfani da maganin ciwon kai; gaban matsalolin barci; da kuma tsawon lokacin barcin dare.

A cikin binciken, an dauki SIB a matsayin wani yunƙuri na son rai da gangan ga jikin mutum (ba tare da niyyar mutuwa ba) a cikin watanni shida da suka gabata wanda zai iya haifar da rauni ga nama. Nau'ikan SIB sun haɗa da yanke kai ko gogewa, ƙonewa, cizo, bugawa, saka wani abu mai kaifi, cire gashi, hana raunuka warkewa, da kuma buga wani abu mai tauri da kai ko wani ɓangare na jiki. Mahalarta sun amsa ga kowane abu ta hanyar nuna ko sun aikata wannan ɗabi'a ko a'a. Misali, an yi tambaya: Shin kun yanke wani yanki na jikinku don cutar da kanku (amma ba kashe ku ba) a cikin watanni shida da suka gabata? An ba wa waɗanda aka amsa zaɓuɓɓukan eh ko a'a. Tambayoyi game da rashin barci a cikin watan da ya gabata sun haɗa da: (i) "Shin kuna da wata matsala ta yin barci da dare?" (wahalar fara barci); (ii) "Shin kuna farkawa da dare bayan kun yi barci kuma kuna da wahalar komawa barci?" (wahalar kula da barci); da (iii) "Shin kuna farkawa da wuri da safe?" (farkawa da safe). An bayyana kasancewar wahalar fara barci ko kiyaye barci ko farkawar safiya a matsayin faruwar ≥ sau 3 a mako. An bayyana kasancewar rashin barci a matsayin faruwar ƙananan nau'ikan rashin barci. Tsarin da ya shafi matsalolin barci da rashin barci ya dogara ne akan wani labarin da Choi et al. [ 12 ] suka yi na kimanta yawan amfani da Intanet da matsalolin barci. An kuma tambayi ɗalibai ko sun sha magungunan rage radadi don ciwon kai a cikin watan da ya gabata. Idan an sha magungunan rage radadi sau ɗaya ko fiye, ana ɗaukar wanda ake zargi a matsayin wanda ke shan maganin ciwon kai.

 

Table III. Daidaita matasa tare da Ba tare da Intanit na Intanit ba a cikin Ma'anar Ma'anar Ma'anar Hanyar Amfani da Amfani da Intanit da Matsanancin Bayanin da aka Samu daga Sakamako da Sakamakon Sakamakon rayuwa da UCLA Loneliness Scale-Short Form

Na biyu, an yi amfani da Ma'aunin Jaraba ta Intanet ga ɗaliban [ 13 ]. An ƙirƙiri wannan ma'aunin da aka yi amfani da shi bisa ga ka'idojin jarabar miyagun ƙwayoyi na DSM-IV da kuma sharuɗɗa biyu (ma'ana, gyaran yanayi) da Griffiths ya ba da shawara [ 14 ]. An gudanar da wani bincike mai inganci da aminci a Turkiyya ta hanyar Canan et al. [ 14 ] akan matasan Turkiyya 'yan shekara 14-19, kuma tare da cire abubuwa 4, an bayar da rahoton amfani (Cronbach α = 0.94). Ma'aunin ya ƙunshi abubuwa 27. An kimanta abubuwa masu sikelin akan ma'aunin Likert mai maki 5 (1: ba, 2: ba kasafai ba, 3: wani lokacin, 4: akai-akai, 5: koyaushe). A cikin binciken inganci da aminci da Canan et al. [ 14 ] suka gudanar, an gano wurin da aka yanke ma'aunin a matsayin 81. Hakanan, a cikin bincikenmu, an ɗauki matasa waɗanda suka sami maki 81 ko sama da haka a cikin Ma'aunin Jaraba ta Intanet a matsayin masu jarabar intanet.

Na uku, an yi amfani da Ma'aunin Gamsuwa da Rayuwa (SWLS) ga ɗaliban. Ma'aunin ya ƙunshi abubuwa 5 da maki 7 (1=ƙarya gaba ɗaya, 7=gaskiya gaba ɗaya)[ 15 ]. Ana gane ƙarancin maki a kan sikelin a matsayin yana nuna ƙarancin gamsuwar rayuwa. Köker [ 16 ] ne ya gudanar da gwajin daidaitawar SWLS zuwa Turanci da ingancinsa da amincinsa (Cronbach α=0.79).

A ƙarshe, ana amfani da Siffar UCLA Saliƙai-Firayim Minista (ULS-SF) ga ɗalibai. Ya ƙunshi abubuwa 4, sun raba zuwa 2 tabbatacciyar kuma 2 negative17. Dalibai sun amsa abubuwan 4 a kan ma'auni na 4 kamar haka: (1) ba, (2) da wuya, (3) wani lokaci, kuma (4) sau da yawa. Babban mahimmanci a kan sikelin ya nuna cewa matakin rashin daidaito yana da girma. Wani gwaji game da inganci da amincin wannan ƙananan daliban makarantar sakandare a kasarmu an yi shi ne ta hanyar Eskin18 (Cronbach α = 0.58).

ilimin kididdiga Analysis

An bincika bayanan ta amfani da Packididdigar istididdigar software don Kimiyyar Zamani (SPSS) 15.0. Ana gabatar da bayanan a cikin lambobi, kashi, matsakaita, da ƙimar ƙauracewa daidaitattun ƙididdiga. A cikin kwatancen mutane tare da ba tare da PIA ba, an yi amfani da gwajin chi-square da samfuran masu zaman kansu t gwajin azaman bincike ba tare da bambanci ba, yayin da aka yi amfani da nazarin rikice-rikice ta hanyar amfani da hanyar shiga azaman bincike mai yawa. Addedananan canje-canje da aka gano suna da mahimmanci a cikin nazarin da ba a canza su ba an ƙara su zuwa ƙirar da aka kirkira don nazarin ƙididdigar dabaru. Lokacin da aka kimanta daidaito tsakanin masu canji, an lura cewa babu wata dangantaka mai ƙarfi tsakanin masu canji. Takenimar iyaka don mahimmanci an ɗauka ya zama p <0.05.

results
Halaye na Amfani da Intanit a cikin Girman MutumYawan shekarun masu halartar sune 16.32 ± 1.08 (14-19 shekaru); 42.6% (n = 700) mata ne kuma 57.4% (n = 945) maza ne. Matsakaicin shekaru na fara amfani da Intanit shine 10.7 ± 2.4 (3-17 shekaru). Yara sun sami mafi yawancin amfani da Intanet don tara bayanai (n = 1363, 82.8%). Bugu da kari, an gano cewa 59.7% na matasa (n = 982) yi amfani da Intanit don 1-8 hours a mako, kuma 41.2% daga cikinsu (n = 678) suna wasa da wasannin layi. An gano cewa kusan kashi biyu cikin uku na masu amsa sun kashe mafi yawan lokutan su akan Intanit a gida (n = 1178, 71.6%), kuma mafi yawan (n = 1102, 67%) sunyi shiga yanar gizo. 36.6% na matasa (n = 602) an gano cewa suna bada SIB a cikin watanni shida da suka wuce, kamar haka: 34.1% (n = 561) sun yi SIB 1-5 sau sau, yayin da 2.5% daga cikinsu (n = 41) ya yi 6 ko sau da yawa.

Daidaita matasa tare da ba tare da PIA ba a ka'idodi na amfani da Intanet da sauran abubuwan da suka dace

An gano yawancin PIA na bincikenmu ya zama 14.4% (n = 237). An gano yawan cutar PIA ya zama 13.1% (n = 92) da 15.3% (n = 145) a cikin mata da maza, ba tare da wani bambanci mai mahimmanci ba (p = 0.209). Babu daidaituwa da aka samu tsakanin yaduwar PIA da makarantun ƙananan (n = 71, 14.7%), tsakiya (n = 83, 14.2%), ko babba (n = 83, 14.4%) matakan tattalin arziki (-2 = 0.055, p = 0.973). Misali na samari tare da ba tare da PIA ba dangane da dalilan su na amfani da Intanet an bayar dasu a cikin Table I. Matasa tare da PIA an same su da himma sosai wajen samun sabbin abokai akan layi (n = 171, 72.2%), saduwa da waɗannan abokai na kan layi a mutum (n = 107, 45.1%) da yin wasan kan layi (n = 152, 64.1%) idan aka kwatanta da matasa ba tare da PIA ba (bi da bi, p <0.001, p <0.001, p <0.001). An lura da yaduwar PIA ya zama mafi girma a cikin samari waɗanda ke aikata SIB fiye da waɗanda ba su (p <0.001).

Babu wani bambanci mai mahimmanci da aka samo tsakanin matasa tare da ba tare da PIA ba dangane da amfani da maganin ciwon kai, matakin ilimin iyayensu, ko kuma yawan sakin aure na iyaye (bi da bi, p = 0.064, p = 0.223, p = 0.511, p = 0.847). An kwatanta kwatancen matasa tare da ba tare da PIA ba dangane da halayen amfani da Intanet da sauran abubuwan da suka danganci su a cikin Table II. Dangane da waɗannan bayanan, a matsayin lokacin amfani da intanet na mako-mako, yawan ziyarar mako-mako a shafunan intanet, da adadin shan sigari sun ƙaru, ƙimar PIA ta ƙaru sosai. An gano yawan cutar PIA ya fi girma a cikin samari waɗanda ke yin rauni, suna da rashin barci, kuma suna yin bacci ƙasa da sa’o’i 6 a dare. Lokacin da aka bincika dangantaka tsakanin lokacin amfani da intanet na mako-mako da tsawon lokacin bacci a cikin samari tare da PIA, ya bayyana cewa yin ƙasa da sa'o'i 6 na bacci a dare yana ƙaruwa sosai yayin da amfani da intanet ke ƙaruwa (-2 don yanayin = 45062, p <0.001). Adadin yin bacci ƙasa da awanni 6 shine 8.1% a cikin matasa masu amfani da Intanet don <1 hour, 10% a cikin waɗanda suke amfani da Intanet na awanni 1-8, da kuma 24% a cikin waɗanda suke amfani da shi tsawon awanni 9 ko fiye.

Haɗin matasa da tare da ba tare da PIA ba dangane da shekarun da aka fara amfani da yanar-gizo da kuma dangane da matsakaicin adadin da aka karɓa daga SWLS da ULS-SF an bayar su a Table III.

Daidaita 'yan mata da yara tare da PIA a ka'idodi na amfani da Intanet

Nazarin ya gano cewa yin amfani da Intanit don 9 hours ko fiye da mako yana da muhimmanci a cikin yara maza da PIA (n = 92, 63.4%) fiye da 'yan mata da PIA (n = 43, 46.7%) (p = 0.038). Kwancen haɗuwa da mutane da suka sani a kan layi a cikin mutum (n = 77, 53.1%) da kuma kunna wasanni na layi (n = 105, 72.4%) sun kasance mafi girma a cikin yara maza da PIA fiye da 'yan mata da PIA (bi da bi, p = 0.002, p = 0.001). Ba a sami bambanci da yawa tsakanin boys da 'yan mata tare da PIA ba dangane da yin sababbin abokai a kan layi (p = 0.058).

Sakamakon binciken gwaje-gwaje na Multivariate

An samo samfurin gyare-gyare na salo ta amfani da ƙididdiga da aka lura don bambanta bambanci tsakanin ƙungiyoyi tare da ba tare da PIA ba a cikin nazari marasa daidaituwa (Table IV).

A cikin tantancewar da ba a canzawa ba tare da bambance-bambance, an yi amfani da shekarun yin amfani da intanit na farko don ya zama mafi muhimmanci a cikin matasa tare da PIA. Abubuwan da aka karɓa daga SWLS a cikin mahimmanci guda biyu da mahimmanci sune mahimmanci a matasan da ke tare da PIA, kuma an gano matakan ULS-SF su da yawa.

 

Table IV. Daidaita matasa da tare da ba tare da wani tsangwama na Intanit ba bisa ga fassarar cututtuka na Logistic§
tattaunawa
A cikin binciken da aka gudanar a waje da Turkiya, jigilar PIA tsakanin 18.4-53.7%[12], [19], [20] idan aka kwatanta da 11.6-28.4% a Turkey[14], [21], [22]. A cikin bincikenmu, an lura da wannan nauyin azaman 14.4%. Akwai wasu dalilai daban-daban na wannan bambanci, misali bambanci a cikin ma'anar yiwuwar jaraba a cikin binciken da ake tambaya, bambance-bambance a cikin Sikeli da aka yi amfani da shi a cikin gwaji, da kuma bambancin yanayin zamantakewa a kasashe daban-daban.  

Duk da cewa ba a ga wani bambanci mai mahimmanci tsakanin jinsi a wasu nazarin PIA ba [ 12 ], [ 19 ], [ 23 ], [ 24 ], wasu bincike sun nuna cewa PIA ta fi yawa a cikin maza [ 22 ], 25 ]. Duk da cewa an gano cewa amfani da intanet ya fi yawa a cikin maza, binciken da aka yi kwanan nan ya gano cewa wannan bambanci yana raguwa da sauri [ 26 ]. A cikin al'ummomi kamar Turkiyya inda bambancin mutum ba shi da yawa kuma 'yan mata da maza suna fuskantar al'adu daban-daban, intanet na iya zama hanyar da 'yan mata za su iya bayyana kansu cikin 'yanci [ 27 ]. Wannan na iya zama dalilin da ya sa ba a sami wani bambanci mai mahimmanci tsakanin maza da mata masu PIA ba dangane da yin sabbin abokai a yanar gizo, yayin da a cikin bincikenmu, ba a ga wani bambanci mai mahimmanci tsakanin maza da mata masu PIA ba dangane da yin sabbin abokai a yanar gizo, haɗuwa da waɗannan abokai a yanar gizo da kai an gano ya fi girma sosai a cikin maza. Ana iya jayayya cewa yayin da sha'awar 'yan mata na amfani da Intanet ke sa su yi sabbin abokai a yanar gizo, ba za su iya haɗuwa da waɗannan mutanen da kai tsaye ba saboda ƙuntatawa ta al'ada kan sadarwa da mutanen da suke so.

An gano cewa yawan amfani da intanet a matsayin babban alama da kuma abin da ke bayyana amfani da shi kamar jaraba. Wani muhimmin abu kuma shi ne manufar ɓatar da wannan lokacin a Intanet [ 28 ]. A cikin binciken da aka yi zuwa yanzu, an gano cewa masu jaraba suna amfani da intanet galibi don sadarwa kuma suna ɓatar da ƙarin lokaci a gidajen yanar gizo tare da abubuwan kiɗa, wasanni, da hira [ 28 ]-[ 30 ]. An kuma gano cewa ayyukan kan layi da ayyuka suna da mahimmanci wajen gano jarabar intanet [ 22 ]. A cikin bincikenmu, an gano cewa yin wasannin kan layi, yin wasanni, sauraron kiɗa, yin sabbin abokai, da yin hira ta kan layi sun fi yawa a cikin matasa masu jaraba. A cikin bincikenmu, matasa masu fama da PIA suna da halaye iri ɗaya da ƙungiyar masu jaraba dangane da manufofin amfani da intanet.

Yin magana da baƙi a cikin yanayin kama-da-wane da kuma haɗuwa da waɗannan mutane kai tsaye galibi ana ɗaukar su a matsayin halayen Intanet masu haɗari, saboda irin wannan ɗabi'a tana barin mutane cikin haɗarin neman jima'i da/ko cin zarafin yanar gizo31. Abokai na kama-da-wane na iya ɓoye ainihin asalinsu kuma su yi rashin gaskiya, kuma gabaɗaya ba a tilasta musu ɗaukar alhakin halayensu ba. Ana kuma tsammanin abota ta kama-da-wane tana haifar da haɗari ga ci gaban zamantakewa mai kyau[ 32 ]. Bincikenmu ya gano cewa ƙungiyar da ke iya kamuwa da jaraba tana haɗuwa da mutane da suka sani ta Intanet da kuma waɗanda suka kafa abota ta hanyar hira ta yanar gizo. Idan aka yi la'akari da waɗannan halaye, da alama matasa masu yuwuwar jaraba suna cikin haɗarin ci gaban zamantakewa mara kyau da cin zarafin yanar gizo.

Kadaici yana da alaƙa da ƙwarewar sadarwa da kuma abota da dangantaka ta iyali a cikin matasa. An gano cewa matasa waɗanda ba su da waɗannan ƙwarewa da dabi'u suna fuskantar kaɗaici[ 33 ]. Wani bincike ya gano cewa mutane suna ɗaukar intanet a matsayin kayan aiki don taimakawa wajen rage kaɗaici, amma kuma kayan aiki ne da zai iya haifar da jaraba a hankali[ 34 ]. An gano cewa matsalar amfani da intanet ta fi yawa a cikin matasa waɗanda ke amfani da intanet don rage kaɗaici[ 35 ]. Kadaici muhimmin canji ne wanda ke shafar gamsuwar rayuwa ga matashi[ 36 ]. Gamsuwar rayuwa tana nufin yanayin jin daɗin da aka bayyana ta hanyar motsin rai daban-daban kamar farin ciki da ɗabi'a da kuma jin daɗi game da dangantaka ta yau da kullun[ 37 ]. A cikin ƙarancin binciken da aka gudanar a Turkiyya da ƙasashen waje, an gano cewa matakan gamsuwar rayuwa na masu amfani da intanet masu matsala sun yi ƙasa[ 8 ],[ 35 ],[ 37 ]. A cikin bincikenmu, akasin haka, an gano cewa ƙungiyar da ke iya kamuwa da jaraba tana da matakan gamsuwar rayuwa da ƙarancin kaɗaici. Bugu da ƙari, an gano cewa wataƙila matasa masu shan miyagun ƙwayoyi suna amfani da intanet galibi don sadarwa, misali don yin hira ta intanet da kuma yin sabbin abokai. Ana iya ɗaukar amfani da intanet mai dogaro da tallafin zamantakewa a cikin ƙungiyar masu shan miyagun ƙwayoyi a matsayin ƙananan matakan kaɗaici, wanda hakan ke shafar gamsuwar rayuwa. Lokacin da aka yi la'akari da kamanceceniya tsakanin matasa masu shan miyagun ƙwayoyi da mutanen da ke shan miyagun ƙwayoyi dangane da dalilan amfani da intanet da kuma yadda suke zama ƙungiyar masu haɗarin shan miyagun ƙwayoyi, za mu iya cewa waɗannan ayyuka masu kyau na iya taimakawa a kan lokaci don hanzarta sauyawa daga yiwuwar jaraba zuwa jaraba. Akwai kuma nazarin da ke nuna cewa intanet ba ta yin mummunan tasiri ga yanayin zamantakewa na mutane kuma tana rage matakan kaɗaici ta hanyar ƙara tallafin zamantakewa [ 38 ], [ 39 ]. Duk da haka, a kan lokaci, dangantaka ta kama-da-wane na iya rage buƙatar da ƙoƙarin kafa dangantaka ta zamantakewa ta gaske. Tallafin zamantakewa na ɗan lokaci da aka samu ta intanet ba zai ci gaba a rayuwa ta ainihi ba [ 40 ]. Rashin dangantaka mai ƙarfi da inganci a cikin dangantakar kan layi na iya haifar da keɓewa ta zamantakewa [ 41 ]. Don haka, zai dace a ƙara ƙwarewar sadarwa da zamantakewa na ƙungiyar masu shan miyagun ƙwayoyi don guje wa mummunan tasirin intanet akan dangantakar zamantakewa. Idan matasa za su iya samun tallafin zamantakewa da suke buƙata daga abokansu da danginsu, ba za su buƙaci yin magana a cikin yanayin intanet na kama-da-wane ba.

An gano cewa mutanen da ke da halaye masu jaraba suna da haɗarin kamuwa da cutar kansa. Mafi mahimmancin dukkan abubuwan da ke haifar da cutar SIB a cikin matasa an gano su ne rage tashin hankali ko sha'awa, kuma wannan halayyar tana kama da alamun jaraba [ 11 ]. Nazarin da aka yi zuwa yanzu ya gano cewa jarabar intanet da amfani da intanet na cututtuka suna da alaƙa sosai da SIB[ 11 ],[ 42 ]. Bincikenmu ya kuma gano cewa PIA da SIB suna da alaƙa sosai, wani bincike da ke tallafawa wallafe-wallafen. A cikin sake duba wallafe-wallafen, babu wani bincike da ke tantance SIB a cikin ɗaliban makarantar sakandare da ke da jarabar intanet. Ana buƙatar cikakken bincike da ke kimanta alaƙar da ke tsakanin PIA da SIB.

Wani bincike da Yang43 ya gudanar ya gano cewa yawan barci da rana yana da yawa a cikin masu amfani da intanet fiye da kima. Wani bincike da ke tantance halayen jaraba da suka shafi intanet ya gano cewa kashi 40% na mahalarta suna barci ƙasa da sa'o'i 4 da dare saboda amfani da intanet, wani kuma ya gano cewa masu shan intanet suna samun ƙaramin adadin barci [ 44 ], [ 45 ]. Bincikenmu ya gano cewa yawan barcin PIA ya fi yawa a cikin matasa waɗanda ke barci ƙasa da sa'o'i 6 da dare. Haka kuma, yayin da lokacin amfani da intanet ke ƙaruwa, yawan barci ƙasa da sa'o'i 6 a dare yana ƙaruwa sosai. Yin barci a makare saboda ƙaruwar lokacin amfani da intanet ga matasa masu shan PIA na iya zama sanadin raguwar tsawon lokacin barci.

Ya kamata a yi la'akari da yawancin gazawar wannan binciken. Mafi mahimmanci, a matsayin nazarin giciye, sakamakonmu bai nuna a fili ba ko halaye na halayyar halayyar mutum a cikin wannan binciken ya riga ya ci gaban PIA ko kuma sakamakon amfani da Intanet. Ilimi na gaba ya kamata yayi ƙoƙari ya ƙayyade abubuwan da aka sani ta hanyar gano ainihin dangantaka tsakanin PIA da halaye na halayen matasa. Abubuwan da suka danganci PIA na iya bambanta a cikin binciken daban-daban dangane da ƙungiyar samfurin. Saboda haka, sakamakon da aka samu a cikin bincikenmu na iya zama cikakke da kuma fassara a kan matasa da suke zuwa makaranta a Isparta. Wani kuma iyakancewar binciken shine cewa jigilar rahotanni da ƙirar siffofin ita ce kawai kayan da ake amfani dashi. Bugu da ƙari, tun lokacin da ya ɗauki lokaci mai tsawo don kammala waɗannan ƙananan samfurori da kuma siffofin, wasu matasa suna iya cika siffofin a cikin hanzari da na waje. A cikin nazarin da za a gaba, za a iya tattaro ƙarin bayani game da shirin na PIA ta amfani da tambayoyi na asibiti tare da takardun tambayoyi da kuma samun bayanai daga wasu tushe kamar malamai ko iyalai.

Wasu nau'ikan amfani da Intanit (ƙãrawa a lokacin da ake amfani da Intanit yau da kullum, zuwa shafukan intanet din yau da kullum) na iya zama halayen haɗari ga PIA. Ko kuma, a wasu lokuta, waɗannan nau'ikan iri zasu iya samuwa saboda sakamakon jabu. Tun lokacin da wani dan kungiya mai cin gashin kansa ya nuna halin da ake ciki na yanar gizo, an tsammanin cewa matasan da ake iya yin jita-jita suna da haɗari ga ci gaban zamantakewa da kuma cybervictimization. An gano PIA da SIB da za a hade su sosai. Matasan da ke tare da PIA sun samo suna da siffofi da suka shafi kamfani wanda ya dace da manufar amfani da su. Dole ne a ci gaba da yin amfani da gaggawa don samari na yara. Dole ne a hada dangi a cikin hanyoyi masu kariya. Dole ne a sanar da iyalansu game da amfani da yanar gizo na lafiya da kuma amfani da ilmin lissafin yanar gizo, da kuma kulawa da iyali game da yin amfani da intanit ta matasa. Bincikenmu ya gano cewa mayafin yanar gizo mai yiwuwa wanda ke da matukar rayuwa da gamsuwa da kuma matakan rashin daidaituwa. Duk da haka, waɗannan halaye na masu haɗari na ƙila za su iya taka muhimmiyar gudummawa a cikin saurin sauyi na waɗannan matasan zuwa buri na Intanet. Kodayake halin da ake ciki yana iya zama mai kyau a cikin gajeren lokaci, zai iya gaggauta watsa matasa daga yiwuwar jaraba zuwa jaraba. Akwai ƙananan binciken da za a yi a kwanan nan game da sakamako na tsawon lokaci na PIA akan rayuwa da gamsuwa. Saboda haka, ana buƙatar nazarin bincike game da hulɗar dake tsakanin waɗannan abubuwa da PIA.

reference
1. Bayanin Ceyhan E. Hanyoyin haɗari ga lafiyar matasa: tunanin yanar gizo. Ma'aikatar Harkokin Kiwon Lafiyar Jama'a ta Turk JNNUMX; 2008: 15-109.  

2. Lin SSJ, Tsai CC. Binciken zuciya da kuma dogara ga intanet na matasa matasa na Taiwan. Ƙididdigar 2002 na ɗan adam; 18: 411-426.

3. Hall AS, Parsons J. Intanit yanar gizo: daliban koleji nazarin binciken ta yin amfani da mafi kyau ayyuka a cikin m zuciya farfadowa. J Ment Dokar Lafiya ta 2001; 23: 312-327.

4. Batıgün AD, Kılıç N. Mawuyacin dangantaka tsakanin intanet, goyon baya na zamantakewar al'umma, alamun cututtuka da wasu alamu na zamantakewar al'umma. Turk J Psychol 2011; 26: 11-13.

5. Griffiths M. Tashin ƙwaƙwalwa. Wani batu ga kowa da kowa ?. Mai ba da shawara a ma'aikaci a yau 1996; 8: 19-25.

6. Morahan-Martin J, Schumacher P. Binciken da kuma inganta hulɗar yanar gizo a tsakanin dalibai koleji. Ƙididdigar 2000 na ɗan adam; 16: 13-29.

7. Subrahmanyam K, Lin G. Masu sauraro a kan yanar gizo: Amfani da Intanet da kuma zaman lafiya. Yaro 2007; 42: 659-677.

8. Durak ES, Durak M. Mai matsakanci matsayi na rayuwa gamsuwa da darajar kai a tsakanin bangarorin da suka shafi bangarorin jin daɗin rayuwa da kuma alamar maganin alamar amfani da intanet. Neman Bincike na Jama'a 2011; 103: 23-32.

9. Whitty MT, McLaughlin D. Saurin shafukan yanar gizo: dangantakar dake tsakanin hawan kai tsaye, intanet din kai tsaye da kuma amfani da intanet don dalilai na nishaɗi. Ƙididdigar 2007 na ɗan adam; 23: 1435-1446.

10. Demirel S, Canat S. Nazarin kan halayyar kai tsaye a makarantun ilimi biyar a Ankara. J Crisis 2003; 12: 1-9.

11. Lam LT, Peng Z, Mai J, Jing J. Jakadancin yanar gizo tsakanin jita-jitar yanar gizo da halayyar kai tsaye tsakanin yara. Inj Prev 2009; 15: 403-408.

12. Choi K, Son H, Park M, et al. Hanyoyin yanar-gizon da kuma rashin barci a rana. Ƙwararren asibiti na Neurosci 2009; 63: 455-462.

13. Nichols LA, Nicki RM. Ƙaddamar da ƙwaƙwalwar zangon intanit ta hanyar kwakwalwa ta hankali: mataki na farko. Ƙwararriyar Ƙwararriyar Ƙwararriyar Behav 2004; 18: 381-384.

14. Canan F, Ataoğlu A, Nichols LA, et al. Bincike akan abubuwan da ke cikin kwakwalwa na intanet wanda ya dace a cikin samfurin 'yan makarantar sakandaren Turkiya. Cyberpsychol Behav Soc Netw 2010; 13: 317-329.

15. Diener E, Emmons RA, Larsen RJ, Griffin S. Da gamsuwa da rayuwa sikelin. J Jana Janawa 1991; 49: 71-75.

16. Köker S. A kwatanta matakan rayuwa mai gamsarwa a cikin matasa masu damu da al'ada (baftismar masanin kimiyya). Ankara: Ma'aikatar Ayyukan Psychological a Ilimi, Jami'ar Ankara; 1991.

17. Russel D, Peplau LA, Cutrona CE. Gwanin UCLA da aka yi gyare-gyare yana da sikelin: raɗaɗi da nuna bambancin shaida. J Pers Soc Psychol 1980; 39: 472-480.

18. Eskin M. Adolescent yana da talauci, hanyoyi masu jituwa da kuma dangantaka da lalata ga halin da ake ciki. J Jarin Gudanar da Lafiya 2001; 4: 5-11.

19. Kim K, Ryu E, Chon MY, et al. Harshen yanar gizo a cikin samari na Koriya da kuma dangantaka da rashin tausayi da kuma ƙaddamarwa: mai binciken tambayoyin. Int J Nurs Stud 2006; 43: 185-192.

20. LD, Lee S, Chang G. Bayanan mai amfani da yanar-gizon mai amfani da yanar-gizon: samfurin samfurin samfurori akan intanet. Cyber ​​Psychol Behav 2003; 6: 143-150.

21. Balcı Ş, Gülnar B. Farfesa na daliban jami'a da suka zama addinan yanar gizo da kuma jita-jitar yanar gizo tsakanin daliban jami'a. J Selçuk Communication 2009; 6: 5-22.

22. Canbaz S, Sunter AT, Peksen Y, Canbaz M. Yanayin amfani da yanar-gizo a cikin samfurin 'yan makarantar Turkiyya. Iran J Jumlar Lafiya ta 2009; 38: 64-71.

23. Jang KS, Hwang SY, Choi JY. Dandalin yanar gizo da kuma cututtuka na wariyar hankali a tsakanin samari na kasar Korea. J Sch Lafiya 2008; 78: 165-171.

24. Ozcınar Z. Abinda ke tsakanin intanet da kuma sadarwa, matsalolin ilimi da na jiki na matasa a Arewacin Cyprus. Jirgin Jirgin Jirgin Jirgin Jirgin Jari na Australia na 2011; 2: 22-32.

25. Kormas G, Critselis E, Janikian M, Kafetsiz D, Tsitsika A. Yanayin haɗari da kuma halayen halayen mutum na matsalolin matsala da matsala na intanet a tsakanin matasa: binciken bincike na giciye. BMC Harkokin Kiwon Lafiyar Jama'a 2011; 11: 595.

26. Weiser EB. Bambancin jinsi a cikin intanet amfani da alamu da kuma aikace-aikacen aikace-aikacen intanet: samfurori guda biyu. Cyberpsychol Behav 2000; 3: 167-178.

27. Dogon H, Işıklar A, Eroğlu SE. Binciken dabarun amfani da yanar-gizon matasa game da wasu matakan. J Kazım Karabekir Education Faculty 2008; 18: 106-124.

28. Günüç S, Kayri M. Bayanin yanar gizo na Turkiyya da kuma ci gaba da jarabawar intanit: nazari na inganci da amintacce. Hacettepe University of Education 2010; 39: 220-232.

29. Kheirkhah F, Juibary AG, Gouran A. Intanit na yanar-gizon, lalatawa da siffofin annoba a lardin Mazandaran, arewacin Iran. Iran Red Crescent Mad J 2010; 12: 133-137.

30. Tahiroğlu AY, Celik GG, Fettahoğlu C, et al. Matsalar internet amfani a cikin samfurin psychiatric idan aka kwatanta da samfurin samfurin. Turk Neuropsychiatric Society 2010; 47: 241-246.

31. Mitchell KJ, Finkelhor D, Wolak J. Nasarar matasa a kan intanet. J Hanyar Harkokin Cutar Maltreatment 2003; 8: 1-39.

32. Tahiroğlu AY, Celik GG, Uzel M, Ozcan N, Avc. A. Amfani da intanet a tsakanin matasa na Turkiyya. Cyberpsychol Behav 2008; 11: 537-543.

33. Çağır G, Gürgan U. Ma'ana tsakanin matakan makarantar sakandare da dalibai na jami'a na da amfani da intanet da kuma fahimtar lafiyar su da ƙarancin jiki. Jami'ar Balikesir ta Cibiyar Nazarin Kimiyya ta Jama'a 2010; 13: 75-85.

34. Roshoe B, Skomski GG. Rashin zaman lafiya a tsakanin matasan marigayi. J Adolesc 1989; 24: 947-955.

35. Cao H, Sun Y, Wan Y, Hao J, Tao F. Matsalar amfani da yanar-gizon a cikin matasa matasa na Sin da kuma dangantaka da alamun cututtuka da kuma jin dadin rayuwa. BMC Harkokin Kiwon Lafiyar Jama'a 2011; 11: 802.

36. Kapkıran Ş, Yağcı U. Zuciya da rayuwa gamsu da matasa: matsakanci da kuma matsakaicin aikin yin wasa da kayan kida da kuma shiga ƙungiyar. 2012 na Ilimi na Makaranta; 11: 738-747.

37. Serin NB. Binciken masu lura da mawuyacin hali don yin amfani da intanet. KASHI 2011; 10: 54-62.

38. Franzen A. Shin intanet zai sa mu kasancewa? Tunanin Tattalin Turawa na Turai 2000; 16: 427-438.

39. Shaw LH, Gant LM. A kare yanar-gizon: dangantakar dake tsakanin sadarwar intanit da bakin ciki, ƙauna, girman kai, da kuma samun goyon bayan zamantakewa. Cyberpsychol Behav 2002; 5: 157-171.

40. Esen BK, Gündoğdu M. Dangantaka tsakanin jita-jitar intanet, matsa lamba na matasa da kuma lura da tallafin zamantakewa tsakanin matasa. Int J Shafaffen 2010; 2: 29-36.

41. Erdoğan Y. Binciken dangantaka tsakanin intanet, shafukan yanar gizo da kuma lalacewar matasa na Turkiyya. Cyberpsychology. Littafin Labaran Lafiyar Lafiyar Jama'a a kan Yanar Gizo 2008; 2: 11-20.

42. Fischer G, Brunner R, Parzer P, et al. Rashin hankali, cin zarafin kai da kuma ciwon kai na matasa da ke yin amfani da intanet da kuma amfani da yanar gizo. Praxis Der Kinderpsychologie und Kinderpsychiatrie 2012; 61: 16-31.

43. Yang CK. Hanyoyin zamantakewa na matasa da suke amfani da kwakwalwa don wucewa. Shahararrun Masanin Tarihi Scand 2001; 104: 217-222.

44. Brenner V. Ilimin kimiyya na amfani da kwamfuta: XLVII. Sigogi na amfani da intanet, cin zarafi da jaraba: kwanakin 90 na farko na bincike na intanit. Rahotan Radiyon 1997; 80: 879-882.

45. Nalwa K, Anand AP. Intanit na Intanet a cikin ɗalibai: dalilin damuwa. Cyberpsychology & Halayyar 2003; 6: 653-656.