TIME Talata, Dec. 30, 2008
Ta Alice Park
Aukar haɗari, a ma'anarsa, ya musanta dabaru. Dalili ba zai iya bayyana dalilin da ya sa mutane ke yin abubuwan da ba za a iya hango su ba - kamar yin caca a kan blackjack ko tsalle daga jirage - don kaɗan ko, wani lokacin, ba lada kwata-kwata. Akwai burgewa, ba shakka, amma waɗannan ɗan gajeren lokacin na farin ciki bai isa ba don kiyaye yawancin masu haɗarin dawowa don ƙarin - abin da suke yi, da maimaitaccen lokaci, kamar masu shaye-shaye.
Wani sabon binciken da masu bincike suka yi a jami'ar Vanderbilt da ke Nashville da kwalejin koyon aikin likita na Albert Einstein da ke birnin New York ya ba da bayanin bayanin ilmin halitta kan dalilin da ya sa wasu mutane ke son rayuwa a gefen - ya hada da kwayar halitta ta kwayar halitta, sinadarin kwakwalwa mai kyau.
Dopamine ce ke da alhakin samar mana da gamsuwa bayan cin abinci, muna farin ciki lokacin da kungiyar kwallon kafa da muka fi so tayi nasara, ko kuma farin ciki sosai lokacin da muke amfani da kwayoyi masu kara kuzari kamar su amphetamines ko hodar iblis, wanda zai iya fitar da kwayar dopamine ta hanji daga cikin jijiyoyin cikin kwakwalwarmu. Hakanan yana da alhakin girman abin da muke ji yayin da muka yi wani abu mai firgita, kamar tsallake ƙasa kan rawan duwatsu biyu na baƙin lu'u-lu'u ko hawa sama daga jirgin sama. A cikin kwakwalwar masu haɗarin, masu bincike sun ba da rahoto a cikin Journal of Neuroscience, akwai alamun ƙananan masu karɓa na dopamine - ma'ana cewa ƙwararrun masu ƙarfin zuciya sun fi cikakken haɗuwa da sinadaran, suna ƙaddara su don ci gaba da ɗaukar haɗari da kuma bi na gaba mai zuwa: tuki ma azumi, shan giya da yawa, kashe kuɗi fiye da kima ko ma shan ƙwayoyi.
David Zald, farfesa a fannin ilimin halayyar dan adam da tabin hankali a Vanderbilt, ya yi nazari kan ko kwakwalwar wadannan masu neman burgewa ta banbanta ta kowace hanya da ta wadanda ba su da matsala idan ya zo batun dopamine. Ya ba maza da mata 34 tambayoyin don tantance sha'awar neman sabon abu, sa'annan ya binciki kwakwalwar su ta hanyar amfani da dabarar da ake kira positron emission tomography don gano yawan masu karbar kwayar cutar da mahalarta ke da shi. Zald da tawagarsa sun kasance a kan ido don wani mai karɓa mai sarrafa kwayar dopamine, wanda ke lura da matakan mai ba da labari da sigina na ƙwayoyin kwakwalwa don dakatar da fitar da shi lokacin da ya isa.
Binciken da aka yi a baya a kan beraye ya nuna cewa dabbobin da ke yawan bincike da ɗaukar ƙarin haɗari a cikin sabbin wurare suma suna da ƙarancin waɗannan masu karɓar ƙwayoyin cuta masu hana su, kuma Zald yana son gano ko haka lamarin yake a cikin mutane.
"Wannan shi ne ɗayan waɗannan yanayin da bayanan suka fito cikakke cikakke," in ji shi. "Sakamakon ya kasance daidai kamar yadda muka yi hasashen zai kasance, dangane da bayanan dabbobin." Wannan shi ne, kamar berayen, mutanen da suka fi saurin kai tsaye da son ɗaukar kasada ba su da masu karɓar ragamar sarrafa dopamine fiye da waɗanda suka fi hankali.
Binciken ya goyi bayan ka'idar Zald cewa mutanen da ke ɗaukar kasada suna samun babban tasirin dopamine a duk lokacin da suka sami sabon gogewa, saboda kwakwalwarsu ba ta iya hana na'urar jijiya yadda ya kamata ba. Wannan fashewar yana sa su ji daɗi, don haka suna ci gaba da komawa ga gaggawa daga irin waɗannan halaye masu haɗari ko sabbin halaye, kamar yadda mai shan tabar wiwi ke neman ƙarin nasara.
"Wannan binciken yana da ban sha'awa sosai," in ji Dokta Bruce Cohen, darektan Cibiyar Nazarin Frazier a asibitin McLean da ke Boston kuma farfesa a fannin ilimin hauka a Makarantar Koyon aikin Likita ta Harvard. "Wannan wani yanki ne na wuyar fahimta don fahimtar dalilin da yasa muke son sabon abu, kuma me yasa muke shan kwayoyi… Dopamine muhimmiyar lada ce."
Cohen ya ba da shawarar cewa kyakkyawan fahimtar halin neman sabon abu na iya ma taimaka wa masu bincike su sami ingantattun magunguna don jaraba. Idan karatun gaba zai tabbatar da binciken Zald kuma ya nuna cewa masu shaye shaye suna da karancin masu karɓa na dopamine fiye da matsakaici, to magungunan da aka tsara don maye gurbin aikin waɗancan masu karɓar na iya taimaka wajan kawo matakan dopamine zuwa yadda yake daidai da kuma raunana jarabar su.
A wani mataki na nazari, sakamakon Zald na iya taimakawa wajen samar da muhawara mai tsawo a fannin jaraba. Wasu kwararru sun yi imanin cewa masu shan kwayoyi suna fama da karancin dopamine na halitta kuma suna shan magunguna da kansu; wasu kuma suna tunanin cewa kwakwalwar masu shan kwayoyi tana samar da adadin da ya dace na na'urar neurotransmitter amma ba za ta iya karya ta ta kuma daidaita ta yadda ya kamata ba.
"Muna tsammanin mutumin da ya sami sabon abu da annashuwa mafi lada zai yi haka ne saboda ya sami ƙarin sakin dopamine, ko kuma ya sami ƙarin ci gaba," in ji Zald. "Amma yana daya daga cikin manyan rikice-rikice a fagen binciken jaraba a yanzu." Kuma har yanzu wani yanki ne na masu bincike su bincika a ƙoƙarin samar da kyakkyawan magani don shan ƙwayoyi.
