Op het moment van schrijven zijn er talloze studies , waaronder verschillende overzichten van internetpornografiegebruik, die aantonen dat dwangmatig gebruik van internetpornografie, net als drugs of alcohol, verslavend kan zijn. Toch zijn er onderzoekers, wetenschappers en zelfs therapeuten die weigeren te accepteren dat seks of internetpornografie verslavend kan zijn. Het is een relatief kleine groep, maar zoals het spreekwoord zegt: klein betekent niet stil. Sterker nog, ze zijn zeer uitgesproken in hun beweringen en worden vaak in de media aangehaald als "experts" op dit gebied. Een van de meest prominente gaf zelfs therapieadvies via een webcam-site voor porno. Een simpele zoekopdracht op internet levert talloze artikelen op die beweren de "mythe" van seks- en/of pornoverslaving te "ontkrachten", waarbij ze een select aantal onderzoekers en studies aanhalen die hun standpunt "pornografie is onschadelijk" ondersteunen, of de gerapporteerde negatieve effecten verklaren als het " geloof " dat je verslaafd bent aan porno dat het probleem is, en niet je kijkgedrag zelf. Er lijkt ook een voortdurende strijd gaande te zijn op Twitter om de harten en geesten van iedereen die wil luisteren, over wat wel en niet een "verslaving" genoemd kan worden.
Waarom is dat zo? Iedereen die de moeite neemt om zelf onderzoek te doen naar de kwestie, zal talloze studies en een groeiend aantal systematische reviews van het onderzoek vinden (een systematische review is een onderzoek naar een onderwerp, waarbij alle gevonden studies worden verzameld en geprobeerd wordt tot een consensus te komen over de bevindingen). Gary Wilson van de website Your Brain on Porn heeft echter een zeer grondige lijst samengesteld van reviews en studies over de effecten van pornografie, die je hier kunt raadplegen – als je tenminste een weekje de tijd hebt om ze allemaal door te nemen! Wat ik je in één oogopslag kan vertellen, is dat deze studies voornamelijk peer-reviewed onderzoeksartikelen zijn en sommige reviews van het onderzoek. Het is moeilijk om de enorme hoeveelheid literatuur over dit onderwerp te ontkennen, maar de Twitteroorlog woedt voort. Er lopen zelfs rechtszaken, wat erop wijst dat wat begon als een academisch debat nu serieuze gevolgen heeft in de echte wereld. Verschillende mensen hebben een rechtszaak wegens smaad aangespannen tegen een bepaalde onderzoeker die de zaak wel heel persoonlijk lijkt te hebben opgevat.
Mijn eigen grondige literatuurstudie, die door mijn eigen onderzoek wordt ondersteund, wijst erop dat onderzoek naar problematisch pornografiegebruik neigt naar de classificatie van dit fenomeen als een 'gedragsverslaving'. Dit betekent dat de persoon 'verslaafd' is aan een activiteit of gedrag, in plaats van aan een middel. Het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) van de American Psychiatric Association heeft al een gedragsverslaving opgenomen in de categorie 'Substance Use & Addictive Disorders' (APA, 2013). Opvallend is echter dat de terminologie van de DSM-5 het woord 'verslaving' niet gebruikt om de diagnoses in deze categorie te beschrijven, ondanks het gebruik van de term 'verslavend' in de categorietitel. Sterker nog, zoals Richard et al. Zoals (2019) aangeven, stellen ze specifiek dat het gebruik van het woord 'verslaving' is geschrapt vanwege de 'onzekere definitie en de potentieel negatieve connotatie' (APA, 2013, p. 485). Ondanks zijn ogenschijnlijk ongemakkelijke status als welkome/niet-welkome gast, weigert het woord 'verslaving' het feest gracieus te verlaten. Het blijft rondspoken in het dagelijks taalgebruik en in zowel academische als sociale mediakringen, loerend als de vriend die niemand wil toegeven te kennen.
Dus waarom is het woord 'verslaving' zo controversieel?
In het centrum van deze academische en sociale mediastorm lijkt het woord 'verslaving' zelf te staan. Om een idee te krijgen van het gepassioneerde debat dat nog steeds woedt terwijl we spreken, dacht ik dat het tijd zou worden om dit momenteel ouderwetse, problematische maar toch aanhoudend plakkerige woord "verslaving" nader te bekijken. Eerst zal ik naar enkele definities kijken, dan zal ik proberen de geschiedenis van het woord te bekijken en tenslotte zal ik aan het eind mijn eigen, nederige mening toevoegen.
De American Society of Addiction Medicine ( ASAM ) definieert verslaving in brede zin als “een primaire, chronische ziekte van de hersencircuits die betrokken zijn bij beloning, motivatie, geheugen en aanverwante processen. Een disfunctie in deze circuits leidt tot karakteristieke biologische, psychologische, sociale en spirituele manifestaties. Dit komt tot uiting in het pathologische streven naar beloning en/of verlichting door middel van middelengebruik en ander gedrag. Verslaving wordt gekenmerkt door het onvermogen om consistent te stoppen, een verminderd vermogen tot gedragscontrole, hunkering, een verminderd besef van significante problemen met het eigen gedrag en interpersoonlijke relaties, en een disfunctionele emotionele reactie.”
De definitie van verslaving van het Centre on Addiction is eveneens breed : "Verslaving is een complexe ziekte, vaak chronisch van aard, die de werking van de hersenen en het lichaam beïnvloedt. Het veroorzaakt ook ernstige schade aan gezinnen, relaties, scholen, werkplekken en buurten. De meest voorkomende symptomen van verslaving zijn ernstig verlies van controle, voortgezet gebruik ondanks ernstige gevolgen, obsessie met gebruik, mislukte pogingen om te stoppen, tolerantie en ontwenningsverschijnselen."
De populaire psychologiewebsite Psychology Today stelt dat "iemand met een verslaving een middel gebruikt of gedrag vertoont waarbij de belonende effecten een dwingende drijfveer vormen om de activiteit te herhalen, ondanks de schadelijke gevolgen. Verslaving kan betrekking hebben op het gebruik van middelen zoals alcohol , inhalatiemiddelen , opioïden, cocaïne en nicotine , of op gedragingen zoals gokken."
De APS definieert verslaving aan de hand van criteria voor de diagnose van stoornissen in het gebruik van middelen, en noemt alleen gokken en internetgames als voorbeelden van gedragsverslavingen, in lijn met de DSM die zij publiceert.
Natuurlijk zijn er nog andere voorbeelden, maar ik denk dat je het idee wel begrijpt. De rode draad lijkt te zijn: verslaving beïnvloedt het beloningscentrum in de hersenen , waardoor de verslaafde persoon de drang voelt om de activiteit uit te voeren of de substantie herhaaldelijk te gebruiken. Dit leidt er uiteindelijk toe dat de persoon, ondanks de wil om te stoppen of het gebruik van de substantie te verminderen, steeds meer problemen ondervindt als gevolg van de verslaving. Maar wat betekent het woord 'verslaving' eigenlijk en waar komt het vandaan?
Etymologie van verslaving
Volgens Richard et al . (2019) heeft het woord verslaving een lange en interessante geschiedenis. Het duikt oorspronkelijk op in de vroege Romeinse republiek. De Latijnse wortel addicere werd gebruikt als een juridische term met de betekenis "spreken tot". In de latere Romeinse periode werd het ook gebruikt om schulden te beschrijven, meestal in verband met gokschulden. In de Romeinse tijd was de persoon ( addictus ) die een gokschuld had, in zekere zin gebonden aan of tot slaaf gemaakt van zijn schuldenaar totdat de schuld was afbetaald. Tegen de tijd van Elizabeth I werd het gebruikt om een intense gehechtheid aan een persoon, zaak of object te beschrijven. Meestal werd het woord "verslaafd" gebruikt als werkwoord, zoals in zich ergens aan hechten of zich ergens aan wijden. Hechtingen konden zowel positief als negatief zijn, dus het gebruik van het werkwoord was op zich neutraal. Richard et al. (2019) stellen dat het de flexibiliteit van het woord verslaving is, en het vermogen om zowel een extreem negatieve als een extreem positieve gehechtheid aan te duiden, die heeft geleid tot de lange levensduur en populariteit ervan in het dagelijks taalgebruik, en tevens tot diagnostische ambivalentie.
De link tussen de woorden verslaving en gehechtheid is voor mij klinisch gezien heel logisch. Toen ik een herstelgroep voor delinquenten leidde, begon ik de groep vaak met een activiteit waarbij verschillende definities van het woord 'verslaving' aan bod kwamen om de discussie te stimuleren. Er waren diverse definities, waaronder medische, officiële bronnen zoals de DSM en citaten van bekende ex-gebruikers. Vervolgens vroeg ik de groepsleden om te kiezen welk citaat hun eigen ervaring het beste beschreef. Meestal kozen de gebruikers een citaat van Dr. Patrick Carnes (een specialist in de behandeling van seksverslaving die verschillende boeken over dit onderwerp heeft geschreven, waaronder ' Out of the Shadows '), waarin hij verslaving omschrijft als een 'pathologische relatie'. Dat juist dit citaat, geschreven door een specialist in seksverslaving, het vaakst werd gekozen, vind ik interessant. Ze beschreven hun relatie met drugs vervolgens als de meest intieme, betrouwbare en consistente relatie die ze ooit hadden ervaren. Hun gehechtheid aan hun favoriete drug was zeer reëel en vaak was het het enige waar ze troost in konden vinden. De meeste van deze mannen hadden een verleden met disfunctionele, gewelddadige gezinssituaties, en vaak werden ze keer op keer in de steek gelaten door de mensen die we juist zouden moeten kunnen vertrouwen. Geen wonder dat hun gehechtheid, hun verslaving aan hun middel, zo moeilijk los te laten was. Carnes stelt verder dat de pathologische relatie met seks een vervanging is voor een gezonde relatie met mensen. Hetzelfde geldt voor overmatig drugsgebruik, gokverslaving en mensen die dwangmatig pornografie consumeren, wat ook uit mijn eigen onderzoek naar voren kwam.
'Ik heb niet echt relaties. Dat is waarom ik internetporno bekijk. Maar een paar keer kwam ik uit kortdurende relaties en voelde ik een gevoel van opluchting omdat ik wist dat ik vrij was om terug te gaan naar internetporno, en ik weet dat dat geen goede zaak kan zijn ”
Als we het woord 'verslaving' simpelweg opvatten als een gehechtheid aan, toewijding aan of slavernij van iets, of het nu een substantie is zoals alcohol of drugs, of een activiteit zoals gokken, gamen of internetpornografie, dan lijkt de term verslaving wel degelijk te passen, althans als beschrijvende term, zo niet als diagnostische. Eventuele negatieve connotaties aan het woord zijn waarschijnlijk verbonden aan de substantie of het gedrag dat in dat geval problematisch wordt, en niet aan het woord 'verslaving' zelf. Bovendien kloppen de krantenkoppen die beweren dat pornoverslaving 'niet bestaat' of een 'mythe' is omdat het niet als diagnose in de DSM staat, technisch gezien wel, want in de huidige DSM is er helemaal geen stoornis met de term 'verslaving' opgenomen. Het zijn allemaal stoornissen die verbonden zijn aan de substantie of het gedrag, zoals alcoholgebruiksstoornis of opioïdengebruiksstoornis, enzovoort – ook al vallen al deze stoornissen onder de noemer 'middelenmisbruik en verslavend gedrag'.
Goodman (2001) pleitte, nog steeds, overtuigend voor de term 'seksverslaving' om het fenomeen van seksueel gerelateerde gedragsproblemen te beschrijven. Hij wees op de overeenkomsten tussen verslaving aan middelen en seksverslaving en concludeerde dat ze bijna identiek waren. In de daaropvolgende twintig jaar hebben vorderingen in neurowetenschappelijke beeldvorming aangetoond dat deze overeenkomsten ook in de hersenen waarneembaar zijn. Dus, als de term 'verslaving' uit het debat zou worden verwijderd, waarover zouden we dan nog discussiëren? Dat overmatig en dwangmatig gebruik van seks of pornografie geen kwaad kan? Dat mensen die zichzelf beschrijven als verslaafd aan internetpornografie waanideeën hebben of het mis hebben? Ik denk niet dat dat nuttig is. Feit is dat problematisch gebruik van internetpornografie en seks bestaat en voor velen een reëel probleem is. Degenen die dit fenomeen zelf ervaren, geven ongetwijfeld minder om hoe je hun aandoening wilt noemen, maar meer om hulp te krijgen, te herstellen en te genezen van dit probleem, hoe het ook genoemd wordt. Als therapeut is het niet mijn taak om met cliënten te discussiëren over de vraag of hun probleem een 'echte verslaving' is of niet. Mijn taak is om te luisteren, verandering te faciliteren en mijn cliënt te ondersteunen bij het creëren van een beter leven voor zichzelf en zijn of haar dierbaren.
American Psychiatric Association. 2013. Diagnostisch en statistisch handboek voor psychische stoornissen. 5e druk. Arlington, VA: auteur.
Goodman, A. (2001) What's in a name? Terminologie voor het aanduiden van een syndroom van seksueel gedreven gedrag. Seksuele verslaving en compulsiviteit. 8: 191-213, 2001. DOI: 10.1080 / 107201601753459919
Richard J. Rosenthal & Suzanne B. Faris. (2019) De etymologie en vroege geschiedenis van 'verslaving', Addiction Research & Theory, 27:5, 437-449, DOI: 10.1080/16066359.2018.1543412